Tektonofizika
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 228-b. — ziyouz.com
Tektonofizika — tektonikaning tof jinslari qatlamlarida tektonik deformatsiyalar (burmalar, uzilmalar va b.) vujudga kelişining fizik şaroitlarini örganuvçi bulimi. T. bir turda tuzilmagan (mas., donali yoki qatlamli) Yer pustida sodir bulgan yirik deformatsiyalarni urganişda fizika va mexanikaning plastik deformatsiyalar va qattiq jismlar yemirilişi haqidagi tadqiqot natijalaridan foydalanadi. Tektonik deformatsiyalar uzok, vaqt va astasekin rivojlanganligi bois T.ning vazifasi — tog jinslarining plastik deformatsiyasining barça bosqiçlarini kuzatiş, ularda Yer pusti uçun xos bulgan uzilişlarning tarqalişi va bu deformatsiyalarning ötiş şaroitlarini hisobga olişdir. T. izlanişlarining asosiy maqsadi ilgari Yer pöstida mavjud bölgan kuçlaniş maydonlarida şakllangan tektonik strukturalar genezisini aniqlaşdan iborat. T.ning ahamiyati şundaki, unda tektonik strukturalarning hosil böliş mexanizmi töğrisida töğri tasavvurga ega böliş — Yer pöstida ularning tarqaliş qonuniyatlarini oldindan köra bilişga imkon beradi. T.da tektonik jarayonlarning fizik modellaş metodi keng qöllaniladi. T. tadqiqotlari natijasidan çuqur jarayonlar sabablarini örganiş, yer qimirlaşni başoratlaş, qidiruv va qaziş işlari va b.da foydalaniladi. «T.» termini fanga rus geologlari V. V. Belousov, M. V. Gzovskiylar tomonidan kiritilgan (1954).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕКТОНОФИЗИКА — тектониканинг tof жинслари қатламларида тектоник деформациялар (бурмалар, узилмалар ва б.) вужудга келишининг физик шароитларини ўрганувчи булими. Т. бир турда тузилмаган (мас., донали ёки қатламли) Ер пустида содир булган йирик деформацияларни урганишда физика ва механиканинг пластик деформациялар ва қаттиқ жисмлар емирилиши ҳақидаги тадқиқот натижаларидан фойдаланади. Тектоник деформациялар узок, вақт ва астасекин ривожланганлиги боис Т.нинг вазифаси — тог жинсларининг пластик деформациясининг барча босқичларини кузатиш, уларда Ер пусти учун хос булган узилишларнинг тарқалиши ва бу деформацияларнинг ўтиш шароитларини ҳисобга олишдир. Т. изланишларининг асосий мақсади илгари Ер пўстида мавжуд бўлган кучланиш майдонларида шаклланган тектоник структуралар генезисини аниқлашдан иборат. Т.нинг аҳамияти шундаки, унда тектоник структураларнинг ҳосил бўлиш механизми тўғрисида тўғри тасаввурга эга бўлиш — Ер пўстида уларнинг тарқалиш қонуниятларини олдиндан кўра билишга имкон беради. Т.да тектоник жараёнларнинг физик моделлаш методи кенг қўлланилади. Т. тадқиқотлари натижасидан чуқур жараёнлар сабабларини ўрганиш, ер қимирлашни башоратлаш, қидирув ва қазиш ишлари ва б.да фойдаланилади. «Т.» термини фанга рус геологлари В. В. Белоусов, М. В. Гзовскийлар томонидан киритилган (1954).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.