Telegrafiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 238–239-b. — ziyouz.com
Telegrafiya — telegraf aloqann taşkil qiliş tamoyillarini örganiş, telegraf signallarini uzatiş usullarini işlab çiqiş va bu usullarni amalga oşiriş uçun möljallangan apparatlarni yaratiş bilan şuğullanuvçi fan va texnika sohasi. Telegraf kanallari buyi'ça xabarlarni uzatiş sifatini baholaş bilan ham şuğullanadi.
Asosiy vazifalariga kura, T. ilmiy-texnik fan sifatida quyidagi bölimlarni öz içiga oladi: telegraf kodlari (uzatişda harfraqamli xabarlarni elektr signallariga va qabul qilişda aksinça aylantiriş); oxirgi telegraf qurilmalari (telegraf apparatlari, transmitterlar va referforatorlar, signallarni uzatiş va qabul qiliş usullari, elektron va raqamli apparatlarni işlab çikiş); telegraf kanallari (liniya aloka vositalaridan samarali foydalaniş, zarur parametrli kanallar quriş); telegraf tarmoqlari (abonentlar va oxirgi punktlarni ulaş usullarini tanlaş, telegraf styalarini eng qulay joylaştiriş, abonentlarga xizmat körsatiş sifatini yaxşilaş).
T. boşqa aloqa turlaridan farqli ravişda harf, raqam va tiniş belgilaridan iborat diskret (uzuquzuq) xabarlar bilan iş yuritadi. Uzatiladigan xabarlar ham diskret hisoblanadi. Umumiy aloqa nazariyasi va axborotlar nazariyasi T.ning nazariy asosini taşkil qiladi. T.da ehtimollar nazariyasi va mantiqiy algebradan ham foydalaniladi. Faksimil aloqa tamoyillarini örganiş bilan şuğullanadigan fototelegrafiya T.ning muhim yönalişlaridan biri hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕЛЕГРАФИЯ — телеграф алоқанн ташкил қилиш тамойилларини ўрганиш, телеграф сигналларини узатиш усулларини ишлаб чиқиш ва бу усулларни амалга ошириш учун мўлжалланган аппаратларни яратиш билан шуғулланувчи фан ва техника соҳаси. Телеграф каналлари буйи’ча хабарларни узатиш сифатини баҳолаш билан ҳам шуғулланади.
Асосий вазифаларига кура, Т. илмий-техник фан сифатида қуйидаги бўлимларни ўз ичига олади: телеграф кодлари (узатишда ҳарфрақамли хабарларни электр сигналларига ва қабул қилишда аксинча айлантириш); охирги телеграф қурилмалари (телеграф аппаратлари, трансмиттерлар ва реферфораторлар, сигналларни узатиш ва қабул қилиш усуллари, электрон ва рақамли аппаратларни ишлаб чикиш); телеграф каналлари (линия алока воситаларидан самарали фойдаланиш, зарур параметрли каналлар қуриш); телеграф тармоқлари (абонентлар ва охирги пунктларни улаш усулларини танлаш, телеграф стяларини энг қулай жойлаштириш, абонентларга хизмат кўрсатиш сифатини яхшилаш).
Т. бошқа алоқа турларидан фарқли равишда ҳарф, рақам ва тиниш белгиларидан иборат дискрет (узуқузуқ) хабарлар билан иш юритади. Узатиладиган хабарлар ҳам дискрет ҳисобланади. Умумий алоқа назарияси ва ахборотлар назарияси Т.нинг назарий асосини ташкил қилади. Т.да эҳтимоллар назарияси ва мантиқий алгебрадан ҳам фойдаланилади. Факсимил алоқа тамойилларини ўрганиш билан шуғулланадиган фототелеграфия Т.нинг муҳим йўналишларидан бири ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.