Televizor
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 235–236-b. — ziyouz.com
Televizor (tele... va lot. viso — qarayman) — telestudiyadan uzatiladigan teleeşittirişlarning elektr signallari (telesignallar) ni kabul qiliş, kuçaytiriş hamda tasvir va tovuşga aylantiriş uçun möljallangan radioelektron qurilma. Rangli va oqqora, statsionar va Kuçma xillari bor. Televizion markazdan tarkatilgan elektr signallarini tölqinlarni qabul qiluvçi antenna tutib, kabel orkali T. ga uzatadi. Bunda tebranişlar kuçayadi, tasvir va tovuş signallariga ajraladi, söngra kineskop va radiokarnayga ötadi. Generatorlar (satr yoyiş va kadr yoyiş generatorlari) vositasida kineskop ekranida televizion rastr hosil qilinadi. Oqqora T.da tasvir signallari qora va yoruğ elementlar körinişida namoyon böladi. Qabul qilinadigan dasturlar soniga qarab, T.lar bir, uç, beş, ön ikki, öttiz bir va b. kanalli böladi. T.da qabul qiliş uçun metrli tölqinlar diapazonida işlaydigan televizion kanallardan foydalaniladi. Detsimetrli diapazondagi dasturlarni qabul qiliş uçun T.larga alohida moslama — konvertor qöyiladi. U detsimetrli signalni qabul qilib, çastotasini birinçi, ikkinçi yoki boşqa televizion kanal çastotasiga moslab beradi. T.larning tuzilişi standartlaştirilgan. Ularning soddalaştirilgan sxemasi kanalning almaşlab ulaş bloki, tasvir va ovoz kanallari, sinxronlaş kanallari, yoyuvçi blok va elektr quvvati bilan ta'minlovçi blokdan iborat. Telestudiyalar bir neça dasturni bir vaqtda uzatadi. Ulardan keragini köriş uçun T.da sozlaş blokidan foydalaniladi. Bu blok yuqori çastotali kuçaytirgiç bilan tutaştirilgan böladi. Tasvir va tovuş signallari bir-biridan farq qiladigan çastotalarda uzatilganligi uçun bu signallar kuçaytirilganidan söng yuqori çastotali tebranişlar ajraladi va boşqaboşqa mustaqil kanallar böyiça ketadi. Tovuş signallari tebranişlari tovuş blokiga tuşadi. Tasvir blokida detektor yuqori çastotali tebranişlardan tasvir signallarini ajratib oladi. Rangli T.larning tuzilişi ança murakkab, ular oqqora T.lardan ranglar kanali bloki va rangli kineskopi bilan farq qiladi. Rangli televideniye tizimi 3 kanalli böladi. Monoxrom taşkil etuvçilar — kizil (Q), kök (K) va zangori (3) ranglar rang qorgiçida aralaşadi, söngra uzatgiç modulyatoriga ötadi. Tebranişlar qabul qilgiçda qaytadan 3 çastota (Q, K va 3) kanaliga bölinib, rangli kineskopga ötadi. Sifat körsatkiçlari, ekranining ölçami va foydalanişga qulayligi böyiça T. 4 sinfga bölinadi: I — III sinfdagisi — statsionar T.lar, IV sinfdagisi — portativ (köçma) T.lar. Odatda, T. bosma montajdan keng foydalanilgan alohida konstruktiv bloklardan tuziladi. Tlarda, asosan, yarim ötkazgiçli asboblar, integral platalar, tranzistorlar qöllaniladi. Ekrani tekis va elektrolyuminoforda işlaydigan, juda katta va mitti ekranli T.lar yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕЛЕВИЗОР (теле... ва лот. viso — қарайман) — телестудиядан узатиладиган телеэшиттиришларнинг электр сигналлари (телесигналлар) ни кабул қилиш, кучайтириш ҳамда тасвир ва товушга айлантириш учун мўлжалланган радиоэлектрон қурилма. Рангли ва оққора, стационар ва Кучма хиллари бор. Телевизион марказдан таркатилган электр сигналларини тўлқинларни қабул қилувчи антенна тутиб, кабель оркали Т. га узатади. Бунда тебранишлар кучаяди, тасвир ва товуш сигналларига ажралади, сўнгра кинескоп ва радиокарнайга ўтади. Генераторлар (сатр ёйиш ва кадр ёйиш генераторлари) воситасида кинескоп экранида телевизион растр ҳосил қилинади. Оққора Т.да тасвир сигналлари қора ва ёруғ элементлар кўринишида намоён бўлади. Қабул қилинадиган дастурлар сонига қараб, Т.лар бир, уч, беш, ўн икки, ўттиз бир ва б. каналли бўлади. Т.да қабул қилиш учун метрли тўлқинлар диапазонида ишлайдиган телевизион каналлардан фойдаланилади. Дециметрли диапазондаги дастурларни қабул қилиш учун Т.ларга алоҳида мослама — конвертор қўйилади. У дециметрли сигнални қабул қилиб, частотасини биринчи, иккинчи ёки бошқа телевизион канал частотасига мослаб беради. Т.ларнинг тузилиши стандартлаштирилган. Уларнинг соддалаштирилган схемаси каналнинг алмашлаб улаш блоки, тасвир ва овоз каналлари, синхронлаш каналлари, ёювчи блок ва электр қуввати билан таъминловчи блокдан иборат. Телестудиялар бир неча дастурни бир вақтда узатади. Улардан керагини кўриш учун Т.да созлаш блокидан фойдаланилади. Бу блок юқори частотали кучайтиргич билан туташтирилган бўлади. Тасвир ва товуш сигналлари бир-биридан фарқ қиладиган частоталарда узатилганлиги учун бу сигналлар кучайтирилганидан сўнг юқори частотали тебранишлар ажралади ва бошқабошқа мустақил каналлар бўйича кетади. Товуш сигналлари тебранишлари товуш блокига тушади. Тасвир блокида детектор юқори частотали тебранишлардан тасвир сигналларини ажратиб олади. Рангли Т.ларнинг тузилиши анча мураккаб, улар оққора Т.лардан ранглар канали блоки ва рангли кинескопи билан фарқ қилади. Рангли телевидение тизими 3 каналли бўлади. Монохром ташкил этувчилар — кизил (Қ), кўк (К) ва зангори (3) ранглар ранг қоргичида аралашади, сўнгра узатгич модуляторига ўтади. Тебранишлар қабул қилгичда қайтадан 3 частота (Қ, К ва 3) каналига бўлиниб, рангли кинескопга ўтади. Сифат кўрсаткичлари, экранининг ўлчами ва фойдаланишга қулайлиги бўйича Т. 4 синфга бўлинади: I — III синфдагиси — стационар Т.лар, IV синфдагиси — портатив (кўчма) Т.лар. Одатда, Т. босма монтаждан кенг фойдаланилган алоҳида конструктив блоклардан тузилади. Тларда, асосан, ярим ўтказгичли асбоблар, интеграл платалар, транзисторлар қўлланилади. Экрани текис ва электролюминофорда ишлайдиган, жуда катта ва митти экранли Т.лар яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.