Telluriy
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 247-b. — ziyouz.com
Telluriy (lot. tellus Yer) Yerning Quyoş atrofidagi yillik harakati va öz öqi atrofidagi sutkalik aylanişini namoyiş etuvçi öquv asbobi. T.da Yerni ifodalovçi kiçikroq şarça bölib, u Quyoşni ifodalovçi kattaroq şarça atrofida, ya'ni yoruğlik manbai (mas., reflektorli lampoçka) atrofida aylanadi. T.da ba'zan Yer atrofida aylanuvçi va Oyni ifodalovçi juda kiçik şarça bölib, bu şarçalar yordamida Yer, Quyoş va Oyning harakati namoyiş etiladi. TELL (Tell) Vilgelm — Şveysariya xalqi afsonalari qahramoni; şveysariyaliklarning gabsburglarta karşi 14-a.dagi kuraşi aks etgan. T. kamondan bexato otuvçi moxir mergan bölgan. U. Gesler (gabsburglar amaldori) T.ni kenja öğlining boşiga qöyilgan olmani kamon öqi bilan urib tuşirişga majbur qilgan. T. bu işni uddalagaç, Geslerni öldirgan, bu esa xalq qözğoloni kötarilişiga sabab bölib xizmat qilgan. F. Şillernpng şu nomli dramasi T. xaqidagi afsona asosida yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕЛЛУРИЙ (лот. tellus Ер) Ернинг Қуёш атрофидаги йиллик ҳаракати ва ўз ўқи атрофидаги суткалик айланишини намойиш этувчи ўқув асбоби. Т.да Ерни ифодаловчи кичикроқ шарча бўлиб, у Қуёшни ифодаловчи каттароқ шарча атрофида, яъни ёруғлик манбаи (мас., рефлекторли лампочка) атрофида айланади. Т.да баъзан Ер атрофида айланувчи ва Ойни ифодаловчи жуда кичик шарча бўлиб, бу шарчалар ёрдамида Ер, Қуёш ва Ойнинг ҳаракати намойиш этилади. ТЕЛЛЬ (Tell) Вильгельм — Швейцария халқи афсоналари қаҳрамони; швейцарияликларнинг габсбургларта карши 14-а.даги кураши акс этган. Т. камондан бехато отувчи мохир мерган бўлган. У. Геслер (габсбурглар амалдори) Т.ни кенжа ўғлининг бошига қўйилган олмани камон ўқи билан уриб туширишга мажбур қилган. Т. бу ишни уддалагач, Геслерни ўлдирган, бу эса халқ қўзғолони кўтарилишига сабаб бўлиб хизмат қилган. Ф. Шиллернпнг шу номли драмаси Т. хақидаги афсона асосида яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.