Temir
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 265-b. — ziyouz.com
Temir T Ye M I R - U G L Ye R O D L I QOTIŞMALAR — tarkibi, asosan, temir Fe va uglerod S dan iborat bölgan qotişmalar. Sof va texnik turlari böladi. Sof T.u. q.ning holati maxsus diagramma bilan ifodalanadi va bu diagramma holat diagrammam deb ataladi. Sof T.u. q. tarkibida ba'zi qöşilmalar juda oz miqsorda böladi. Texnik T.u. k. tarkibiga doimiy qöşilmalar (fosfor R, oltingugurt S, marganets Mp, kremniy Si, vodorod N, azot N, kislorod O), legirlovçi qöşilmalar (xrom Sg, nikel Ni, vanadiy V, molibden Mo, titan Ti, kobalt So va b.) va modifikatsiyalovçi qöşilmalar (magniy Mg, germaniy Se, kalsiy Sa va b.) kiradi va ularning ba'zilari (legirlovçi hamda modifikatsiyalovçi elementlar) ataylab qöşiladi. T.u. q. tarkibidagi uglerod miqdoriga qarab, pölat va çöyanta bölinadi. T.u. q.ning tarkibi va strukturasini özgartiriş yöli bilan xilmaxil xossali pölat va çöyan hosil qiliş mumkin. T.u. q. maşinasozlik va qurilişda keng işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
Т Е М И Р - У Г Л Е Р О Д Л И ҚОТИШМАЛАР — таркиби, асосан, темир Fe ва углерод С дан иборат бўлган қотишмалар. Соф ва техник турлари бўлади. Соф Т.у. қ.нинг ҳолати махсус диаграмма билан ифодаланади ва бу диаграмма ҳолат диаграммам деб аталади. Соф Т.у. қ. таркибида баъзи қўшилмалар жуда оз миқцорда бўлади. Техник Т.у. к. таркибига доимий қўшилмалар (фосфор Р, олтингугурт S, марганец Мп, кремний Si, водород Н, азот N, кислород О), легирловчи қўшилмалар (хром Сг, никель Ni, ванадий V, молибден Мо, титан Ti, кобальт Со ва б.) ва модификацияловчи қўшилмалар (магний Mg, германий Се, кальций Са ва б.) киради ва уларнинг баъзилари (легирловчи ҳамда модификацияловчи элементлар) атайлаб қўшилади. Т.у. қ. таркибидаги углерод миқдорига қараб, пўлат ва чўянта бўлинади. Т.у. қ.нинг таркиби ва структурасини ўзгартириш йўли билан хилмахил хоссали пўлат ва чўян ҳосил қилиш мумкин. Т.у. қ. машинасозлик ва қурилишда кенг ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.