Temirçaklar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 265-b. — ziyouz.com
Temirçaklar (Tettigonioidea) töğri qanotli haşarotlar turkumi katta oilasi, 7 mingga yaqin turi ma'lum. Özbekistonda 100 dan ortiq turi uçraydi. Orqa oyoqlari sakrovçi. Köpçiligi (asosan, erkagi)ning oldingi qanotida ovoz çiqaruvçi organi bor. Issiq va iliq iqlimli mamlakatlarda tarqalgan. Eşitiş organi oldingi oyoğining boldir qismida joylaşgan. Tuxum qöygiçi qiliçsimon, uzun. T. ösimlikxör, şuningdek, yirtqiçlari ham bor. Örmon çetlari, butazorlar, ğorlar, toşlar ostida va b. joylarda yaşaydi. Tuxumi qişlaydi; bahorda tuxumdan liçinka rivojlanadi. Liçinka 1—2 oy mobaynida 5—8 marta pust taşlab taraqqiy etadi. Hayot sikli bir yoki bir neça yil (dşpauza hisobiga) davom etadi. Ba'zi T. (yaşil T. va kulrang T.) qurğoqçilik yillari ekinlar (ğalla, tokzorlar)ga ziyon keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕМИРЧАКЛАР (Tettigonioidea) тўғри қанотли ҳашаротлар туркуми катта оиласи, 7 мингга яқин тури маълум. Ўзбекистонда 100 дан ортиқ тури учрайди. Орқа оёқлари сакровчи. Кўпчилиги (асосан, эркаги)нинг олдинги қанотида овоз чиқарувчи органи бор. Иссиқ ва илиқ иқлимли мамлакатларда тарқалган. Эшитиш органи олдинги оёғининг болдир қисмида жойлашган. Тухум қўйгичи қиличсимон, узун. Т. ўсимликхўр, шунингдек, йиртқичлари ҳам бор. Ўрмон четлари, бутазорлар, ғорлар, тошлар остида ва б. жойларда яшайди. Тухуми қишлайди; баҳорда тухумдан личинка ривожланади. Личинка 1—2 ой мобайнида 5—8 марта пуст ташлаб тараққий этади. Ҳаёт цикли бир ёки бир неча йил (дшпауза ҳисобига) давом этади. Баъзи Т. (яшил Т. ва кулранг Т.) қурғоқчилик йиллари экинлар (ғалла, токзорлар)га зиён келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.