Temuriylar tarixi davlat muzeyi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 283-b. — ziyouz.com
Temuriylar tarixi davlat muzeyi — Toşkentdagi Amir Temur xiyoboni yaqinida bunyod etilgan tarix muzeyi (1996). Muzey binosi örta asr me'morligi an'analari asosida aylana tarxli, tomi gumbazli qilib, maxsus temirbetondan yaxlit supa ustiga qurilgan. Bino 3 qavatli, bal. 31 m (diametri — taşqi tomoni 70 m, içkisi 50 m), uni qurişda temir ustun, ğişt, turli beton blok va yengil tayyorlangan sun'iy quriliş uskunalari qöllanilgan. Devor yuzasini pardozlaşda ganç, marmar va sopol koşinlar işlatilgan. Qurilişda Toşkent ş. hokimiyati, «Turon» firmasi, Toşkent aviatsiya işlab çiqariş. birlaşmasi, «Oniks» korxonasi (30 dan ortiq kattakiçik hajmdagi billur qandillar, 500 ta yoritgiçli, oğirligi 2 t, bal. 8 m «Zumrad» qandil işlab bergan), «Usto» birlaşmasi qatnaşgan.
Muzeyga marmar zinalar orqali boş tarzi (Amir Temur xiyobonidan) dagi 3 eşikdan kiriladi. 14 ta yoğoç öymakorligidagi eşik öziga xos. Atrofi peşayvonli, qator ustunli (20 ta, bal. 10 m, muqarnas boşali, poyustuni kulrang marmardan işlangan), turunjlari sirkori sopol bilan bezatilgan, binoning taşqi devori yuzasida «suls» uslubida insonni yaxşilikka undovçi sözlar bitilgan. Bino asosida foye, magazinlar, ma'muriyat, vestibyul, kassa, axborotma'ruza zali va b. texnik xizmat xonalari joylaşgan. 1qavatda körgazma va kinoleksiya zali (200 örindiqli) bor. 2qavatdagi körgazma zali 8 bölimdan iborat. Körgazma zalidagi Temuriylar tarixiga oid noyob eksponatlar Özbekiston viloyatlaridagi yirik muzeylardan keltirilgan, şuningdek, 1996 y.da Parijda Amir Temur tavalludining 660 yilligiga bağişlab ötkazilgan körgazmadagi eksponatlar qam muzeyga ötkazilgan. Muzeyda arxeologiya, etn., numizmatika yodgorliklari, qölyozmalar, tasviriy san'at namunalari bor. Şuningdek, I. Karimovning Amir Temurga bölgan hurmatini ifodalovçi dil sözlari va «Temur tuzuklari»dan keltirilgan iboralar eksponatlarni mazmunan boyitgan.
Körgazma zalining markazidagi devoriy tasvirdan «Buyuk Sohibqiron — buyuk bunyodkor» nomli 3 qismdan iborat asar örin olgan. Birinçisi — «Tuğiliş» qismida Sohibqironning tuğilişi bilan boğliq urfodatlar ramziy tasvirlarda ifodalangan. Ikkinçisi — «Yuksaliş»da «Rosti—rasti» («Töğrilik najotdir») degan şior oltin harflar bilan bitilgan. Bu qismning markazida taxtda ötirgan Sohibqironning vazir, ulamo, harbiy ayonlar davrasidagi maşvaratlari aks ettirilgan. Pastroqda esa Sohibqironning nabira va abiralari (Muhammad Sulton, Uluğbek, Husayn Boyqaro, Zahiriddin Muhammad Bobur) bobolaridan meros qolgan tuzuklarni mutolaa qilayotganlari va Amir Temur yaratgan me'moriy obidalar tasvirlangan. Uçinçisi — «Faxrlaniş» bölimida merosning avloddanavlodga ötib kelayotganlik ğoyasi öz aksini topgan. Muzeyga har yili 100 mingdan ziyod tomoşabin kiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕМУРИЙЛАР ТАРИХИ ДАВЛАТ МУЗЕЙИ — Тошкентдаги Амир Темур хиёбони яқинида бунёд этилган тарих музейи (1996). Музей биноси ўрта аср меъморлиги анъаналари асосида айлана тархли, томи гумбазли қилиб, махсус темирбетондан яхлит супа устига қурилган. Бино 3 қаватли, бал. 31 м (диаметри — ташқи томони 70 м, ичкиси 50 м), уни қуришда темир устун, ғишт, турли бетон блок ва енгил тайёрланган сунъий қурилиш ускуналари қўлланилган. Девор юзасини пардозлашда ганч, мармар ва сопол кошинлар ишлатилган. Қурилишда Тошкент ш. ҳокимияти, «Турон» фирмаси, Тошкент авиация ишлаб чиқариш. бирлашмаси, «Оникс» корхонаси (30 дан ортиқ каттакичик ҳажмдаги биллур қандиллар, 500 та ёритгичли, оғирлиги 2 т, бал. 8 м «Зумрад» қандил ишлаб берган), «Усто» бирлашмаси қатнашган.
Музейга мармар зиналар орқали бош тарзи (Амир Темур хиёбонидан) даги 3 эшикдан кирилади. 14 та ёғоч ўймакорлигидаги эшик ўзига хос. Атрофи пешайвонли, қатор устунли (20 та, бал. 10 м, муқарнас бошали, пойустуни кулранг мармардан ишланган), турунжлари сиркори сопол билан безатилган, бинонинг ташқи девори юзасида «сулс» услубида инсонни яхшиликка ундовчи сўзлар битилган. Бино асосида фойе, магазинлар, маъмурият, вестибюль, касса, ахборотмаъруза зали ва б. техник хизмат хоналари жойлашган. 1қаватда кўргазма ва кинолекция зали (200 ўриндиқли) бор. 2қаватдаги кўргазма зали 8 бўлимдан иборат. Кўргазма залидаги Темурийлар тарихига оид ноёб экспонатлар Ўзбекистон вилоятларидаги йирик музейлардан келтирилган, шунингдек, 1996 й.да Парижда Амир Темур таваллудининг 660 йиллигига бағишлаб ўтказилган кўргазмадаги экспонатлар қам музейга ўтказилган. Музейда археология, этн., нумизматика ёдгорликлари, қўлёзмалар, тасвирий санъат намуналари бор. Шунингдек, И. Каримовнинг Амир Темурга бўлган ҳурматини ифодаловчи дил сўзлари ва «Темур тузуклари»дан келтирилган иборалар экспонатларни мазмунан бойитган.
Кўргазма залининг марказидаги деворий тасвирдан «Буюк Соҳибқирон — буюк бунёдкор» номли 3 қисмдан иборат асар ўрин олган. Биринчиси — «Туғилиш» қисмида Соҳибқироннинг туғилиши билан боғлиқ урфодатлар рамзий тасвирларда ифодаланган. Иккинчиси — «Юксалиш»да «Рости—расти» («Тўғрилик нажотдир») деган шиор олтин ҳарфлар билан битилган. Бу қисмнинг марказида тахтда ўтирган Соҳибқироннинг вазир, уламо, ҳарбий аъёнлар даврасидаги машваратлари акс эттирилган. Пастроқда эса Соҳибқироннинг набира ва абиралари (Муҳаммад Султон, Улуғбек, Ҳусайн Бойқаро, Заҳириддин Муҳаммад Бобур) боболаридан мерос қолган тузукларни мутолаа қилаётганлари ва Амир Темур яратган меъморий обидалар тасвирланган. Учинчиси — «Фахрланиш» бўлимида мероснинг авлодданавлодга ўтиб келаётганлик ғояси ўз аксини топган. Музейга ҳар йили 100 мингдан зиёд томошабин киради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.