Tenardit
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 286–287-b. — ziyouz.com
Tenardit TENARDIT, glauber tuzi (frans. kimyogari Tenar nomidan) — sulfidlar sinfiga mansub evaporitlarga xos mineral (Na2SO4). Mexanik aralaşma tarzida kam mikdorda K, Mg, C1, Vg, H2O, CaSO4 uçraydi. T. rombik singoniyada, yuqori trali fazasi — metatenardit geksagonal singoniyada kristallanadi. Orolli strukturaga ega, Na — poliedrlar sinçidan iborat, ular özaro SO4 tetraedrlar bilan boğlangan. Rangsiz, şaffof kristallari dipiramidal yoki plitasimon şaklda böladi. T. fumarol faoliyatining maxsuli bölib, şör suvli köllar va qöltiqlarda çökindi sifatida hamda quriyotgan şör köllarda mirabilit, epsolit, astraxanit, gips bilan birga yoki mobilitning suvsizlanişi jarayonida hosil böladi. T.ning sut rangli oppoq donador agregatlari kengtarqalgan. Suvda yaxşi eriydi, ta'mi taxirşör, mört, şişasimon yaltiraydi. Qattiqligi 2,5—3, ziçligi 2,7 g/sm3. T. öta töyingan eritmalardan 32,4° da ajralib çiqadi. NaCl bölganda ança past (—13,5°S gaça) trada kristallanadi. T. QoraböğozGöl (Turkmaniston), Qulunda daştidagi Mormişan köllari, Qozoğiston şim. şarqi va Özbekistonning Qoraumbet va Kuşkantoğ konlarida mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕНАРДИТ, глаубер тузи (франц. кимёгари Тенар номидан) — сульфидлар синфига мансуб эвапоритларга хос минерал (Na2SO4). Механик аралашма тарзида кам микдорда К, Mg, C1, Вг, Н2О, CaSO4 учрайди. Т. ромбик сингонияда, юқори трали фазаси — метатенардит гексагонал сингонияда кристалланади. Оролли структурага эга, Na — полиэдрлар синчидан иборат, улар ўзаро SO4 тетраэдрлар билан боғланган. Рангсиз, шаффоф кристаллари дипирамидал ёки плитасимон шаклда бўлади. Т. фумарол фаолиятининг махсули бўлиб, шўр сувли кўллар ва қўлтиқларда чўкинди сифатида ҳамда қуриётган шўр кўлларда мирабилит, эпсолит, астраханит, гипс билан бирга ёки мобилитнинг сувсизланиши жараёнида ҳосил бўлади. Т.нинг сут рангли оппоқ донадор агрегатлари кенгтарқалган. Сувда яхши эрийди, таъми тахиршўр, мўрт, шишасимон ялтирайди. Қаттиқлиги 2,5—3, зичлиги 2,7 г/см3. Т. ўта тўйинган эритмалардан 32,4° да ажралиб чиқади. NaCl бўлганда анча паст (—13,5°С гача) трада кристалланади. Т. ҚорабўғозГўл (Туркманистон), Қулунда даштидаги Мормишан кўллари, Қозоғистон шим. шарқи ва Ўзбекистоннинг Қораумбет ва Кушкантоғ конларида мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.