Tengsiz kapalak
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 288-b. — ziyouz.com
Tengsiz kapalak (Porthethria dispar L.) — tangaqanotlilar turkumiga mansub haşarot. Qanotlari yozilganda erkaginiki 5 sm, urğoçisiniki 7 sm. Erkak kapalak qoramtirqönğir, urğoçisi oq yoki qoramtir sarğiş rangda. T.k. dunyoda keng tarqalgan haşarotlardan biri. Örta Osiyoda toğoldi va toğli zonalarda köp, pastki tekisliklarda kamroq uçraydi. Qurti olma, nok, olça, olxöri, örik, jiyda, pista, bodom, yonğoq va b. mevali hamda dub, terak, tol, şumtol, zarang kabi örmon daraxtlari barglarini jiddiy zararlaydi. Zararlangan mevali daraxtlar şu yili meva bermaydi. T.k. tuxum davrida qişlaydi, bahorda tuxumdan çiqqan qurtlari yangi çiqqan daraxt barglari bilan tödatöda bölib oziqlanadi, katta yoşdaxi qurtlari tarqalib ketadi. Iyun boşlarida yupqa pilla içida yoki eski pöstloq ostida, barglar orasida ğumbakka aylanadi, iyun oyi örtalarida kapalaklari uçib çiqadi. Urğoçi kapalaklar iyul oyi boşlarida daraxtlar tanasining pastki qismiga, devor yoriqlariga 250—500 tagaça tuxum qöyadi. Tuxumini tanasidan ajratgan tukçalar bilan berkitib qöyadi. Yiliga bir marta avlod qoldiradi. Obhavo qulay kelgan yillar juda köpayib, mevali va örmon daraxtlariga katta zarar yetkazadi.
Kuraş çoralari: qişlab yotgan tuxumlari mexanik usullar bilan yöqotiladi. Yoş qurtlarga qarşi Bi58 (2,0 l/ga), sumialfa (0,5— 1,0 l/ga), nurelD (1,0 l/ ga) va b. kimyoviy preparatlar purkaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕНГСИЗ КАПАЛАК (Porthethria dispar L.) — тангақанотлилар туркумига мансуб ҳашарот. Қанотлари ёзилганда эркагиники 5 см, урғочисиники 7 см. Эркак капалак қорамтирқўнғир, урғочиси оқ ёки қорамтир сарғиш рангда. Т.к. дунёда кенг тарқалган ҳашаротлардан бири. Ўрта Осиёда тоғолди ва тоғли зоналарда кўп, пастки текисликларда камроқ учрайди. Қурти олма, нок, олча, олхўри, ўрик, жийда, писта, бодом, ёнғоқ ва б. мевали ҳамда дуб, терак, тол, шумтол, заранг каби ўрмон дарахтлари баргларини жиддий зарарлайди. Зарарланган мевали дарахтлар шу йили мева бермайди. Т.к. тухум даврида қишлайди, баҳорда тухумдан чиққан қуртлари янги чиққан дарахт барглари билан тўдатўда бўлиб озиқланади, катта ёшдахи қуртлари тарқалиб кетади. Июнь бошларида юпқа пилла ичида ёки эски пўстлоқ остида, барглар орасида ғумбакка айланади, июнь ойи ўрталарида капалаклари учиб чиқади. Урғочи капалаклар июль ойи бошларида дарахтлар танасининг пастки қисмига, девор ёриқларига 250—500 тагача тухум қўяди. Тухумини танасидан ажратган тукчалар билан беркитиб қўяди. Йилига бир марта авлод қолдиради. Обҳаво қулай келган йиллар жуда кўпайиб, мевали ва ўрмон дарахтларига катта зарар етказади.
Кураш чоралари: қишлаб ётган тухумлари механик усуллар билан йўқотилади. Ёш қуртларга қарши Би58 (2,0 л/га), сумиальфа (0,5— 1,0 л/га), нурелД (1,0 л/ га) ва б. кимёвий препаратлар пуркалади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.