Tenzin Gyatso
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 516-b. — ziyouz.com
Gyatso Tenzin (1935.6.7, Takser qişloği, Tibet) — 14 dalaylama. Dehqon oilasida tuğilgan. 1940 y. 22 fev. da uni dalaylama taxtiga kötariş marosimi bölgan, söng öqiş yillari boşlangan. Mantiq, tibet san'ati va madaniyati, sanskrit, tibbiyot, budda falsafasi, şuningdek, şe'riyat, musiqa, drama san'ati, munajjimlik, notiqlik ilmini örgangan. 24 yoşida iloqiyot dri darajasini olgan. 1956 y. Tibet milliy assambleyasining favqulodda sessiyasi diniy va dunyoviy hokimiyatni tölaligiça egallaşni sörab G.ga murojaat qildi. Xitoy armiyasi bölinmalari b-n Lxasa (Tibet) dagi mahalliy aholi örtasida qurolli töqnaşuv bölganda (1959) G. qon tökilişining oldini oliş uçun yurtidan çiqib ketişga majbur böldi. 1960 y.dan buyon Hindistonda, Dxarmsala ş.da yaşaydi. U quvğindagi «Tibet hukumati»ning boşliği hisoblanadi. G. önlab kitoblar yozgan. U öz asarlarida, çet ellarga safarlari çoğida buddizmni, tibet madaniyatini, zörlik işlatmaslik, atrof muhitni ifloslantirmaslik goyalarini tarğib qiladi. Tinçlikni mustahkamlaş yölida körsatgan faoliyati uçun Nobel mukofotiga sazovor bölgan (1989).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЬЯТСО Тэнзин (1935.6.7, Такцэр қишлоғи, Тибет) — 14 далайлама. Деҳқон оиласида туғилган. 1940 й. 22 фев. да уни далайлама тахтига кўтариш маросими бўлган, сўнг ўқиш йиллари бошланган. Мантиқ, тибет санъати ва маданияти, санскрит, тиббиёт, будда фалсафаси, шунингдек, шеърият, мусиқа, драма санъати, мунажжимлик, нотиқлик илмини ўрганган. 24 ёшида илоқиёт дри даражасини олган. 1956 й. Тибет миллий ассамблеясининг фавқулодда сессияси диний ва дунёвий ҳокимиятни тўлалигича эгаллашни сўраб Г.га мурожаат қилди. Хитой армияси бўлинмалари б-н Лхаса (Тибет) даги маҳаллий аҳоли ўртасида қуролли тўқнашув бўлганда (1959) Г. қон тўкилишининг олдини олиш учун юртидан чиқиб кетишга мажбур бўлди. 1960 й.дан буён Ҳиндистонда, Дхармсала ш.да яшайди. У қувғиндаги «Тибет ҳукумати»нинг бошлиғи ҳисобланади. Г. ўнлаб китоблар ёзган. У ўз асарларида, чет элларга сафарлари чоғида буддизмни, тибет маданиятини, зўрлик ишлатмаслик, атроф муҳитни ифлослантирмаслик гояларини тарғиб қилади. Тинчликни мустаҳкамлаш йўлида кўрсатган фаолияти учун Нобель мукофотига сазовор бўлган (1989).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.