Teodolit
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 293–294-b. — ziyouz.com
Teodolit — oçiq joylarda gorizontal va vertikal burçaklarni ölçaşda işlatiladigan köçma geodezik asbob. Burçaklarni ölçaş, triangulyatsiya va poligonometriya işlarini bajarişda foydalaniladi. Burçak ölçaş işlarida gorizontal yönalişda G yoki 30» aniqlikda ölçaydigan T.lar qöllaniladi. Triangulyatsiya işlarida (yer sirti holatini aniklaşda) anikdik darajasi yanada yuqori (0,5» gaça) bölgan T.lardan foydalaniladi. Aniklik darajasi yuqori bölgan T.lar universal T. deb ataladi. T.lar bilan oçiq joydagi vertikal burçaklar, masofalar hamda yönalişlar, magnit azimutlarini ham ölçaş mumkin. T.ning asosiy qismlari — köriş trubasi, gorizontal va vertikal doiralar. Gorizontal doyra limb va alidadan iborat. Vertikal doyra 15° kiya burçaklarni ölçaş uçun möljallangan. Yangi optik Tlar metall limbli Tlarga nisbatan ixçam, yengil va işlatiş oson. T.lar tuzilişi, anikligi va b. xususiyatlariga köra bir neça xil böladi (xisob kurilmali, optik mikrometrli, mikroskopli, indeksli va b.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕОДОЛИТ — очиқ жойларда горизонтал ва вертикал бурчакларни ўлчашда ишлатиладиган кўчма геодезик асбоб. Бурчакларни ўлчаш, триангуляция ва полигонометрия ишларини бажаришда фойдаланилади. Бурчак ўлчаш ишларида горизонтал йўналишда Г ёки 30» аниқликда ўлчайдиган Т.лар қўлланилади. Триангуляция ишларида (ер сирти ҳолатини аниклашда) аникдик даражаси янада юқори (0,5» гача) бўлган Т.лардан фойдаланилади. Аниклик даражаси юқори бўлган Т.лар универсал Т. деб аталади. Т.лар билан очиқ жойдаги вертикал бурчаклар, масофалар ҳамда йўналишлар, магнит азимутларини ҳам ўлчаш мумкин. Т.нинг асосий қисмлари — кўриш трубаси, горизонтал ва вертикал доиралар. Горизонтал дойра лимб ва алидадан иборат. Вертикал дойра 15° кия бурчакларни ўлчаш учун мўлжалланган. Янги оптик Тлар металл лимбли Тларга нисбатан ихчам, енгил ва ишлатиш осон. Т.лар тузилиши, аниклиги ва б. хусусиятларига кўра бир неча хил бўлади (хисоб курилмали, оптик микрометрли, микроскопли, индексли ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.