Teploxod
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 297–298-b. — ziyouz.com
Teploxod — içki yo'nuv dvigateli bilan harakatlanadigan kema; öziyurar kemalarning eng keng tarqalgan turi. Daryoda suzişga möljallangan vintli tanker « Vandal» birinçi marta Rossiyada yasalgan (1903). Çet elda birinçi transport T.i — «Zelandiya» tankeri Daniyada yaratildi (1922). Ilgari asosiy dvigateli dizelli va eşkak vintining elektr dvigateliga elektr quvvati uzatadigan mexanizmi bölgan kemalarni dizelelektroxod deb xam ataşgan (q. Elektroxod).
T.da asosiy dvigetal sifatida 2 va 4 taktli, kiçik, örta va katta tezlikda aylanuvçi içki yonuv dvigatellari işlatiladi. Içki yonuv dvigatelida iş bajargan gazlar issiqligidan maxsus qozonda buğ tayyorlaş uçun, buğdan esa elektr energiya işlab çikariş va kema extiyojlari uçun foydalaniladi. T. dvigatellarining quvvati — 50000 o.k.gaça, tezligi — 150 km/soat gaça. Havo yostikli va suv osti qanotli T.lar ham bor. TER — ter bezlari ajratib çikaradigan tiniq suyuklik. Odam teri tarkibida 97,5— 99,5% suv, oz miqdorda xlorid, fosfat tuzlari va ba'zi bir boşka moddalar (moçevina, siydik kislota, kreatinin va b.) bor. Teri yuzasida töplanadigan T. moy bezlari ajratgan sekretga doimo aralaşib ketadi. T. tarkibi organizmning holatiga (ya'ni qon tarkibida turli moddalar bölişiga), terlaş darajasiga boglik. Odam bir keçakunduzda 0,5—1,0 l T. çiqaradi. Bu jismoniy işning jadalligi, taşqi muhit xarorati va içilgan suyuqlik mikdoriga boğliq. Köp dori moddalari organizmdan T. bilan ajraladi.
Q.: Elektroxod
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕПЛОХОД — ички ё’нув двигатели билан ҳаракатланадиган кема; ўзиюрар кемаларнинг энг кенг тарқалган тури. Дарёда сузишга мўлжалланган винтли танкер « Вандал» биринчи марта Россияда ясалган (1903). Чет элда биринчи транспорт Т.и — «Зеландия» танкери Данияда яратилди (1922). Илгари асосий двигатели дизелли ва эшкак винтининг электр двигателига электр қуввати узатадиган механизми бўлган кемаларни дизельэлектроход деб хам аташган (қ. Электроход).
Т.да асосий двигеталь сифатида 2 ва 4 тактли, кичик, ўрта ва катта тезликда айланувчи ички ёнув двигателлари ишлатилади. Ички ёнув двигателида иш бажарган газлар иссиқлигидан махсус қозонда буғ тайёрлаш учун, буғдан эса электр энергия ишлаб чикариш ва кема эхтиёжлари учун фойдаланилади. Т. двигателларининг қуввати — 50000 о.к.гача, тезлиги — 150 км/соат гача. Ҳаво ёстикли ва сув ости қанотли Т.лар ҳам бор. ТЕР — тер безлари ажратиб чикарадиган тиниқ суюклик. Одам тери таркибида 97,5— 99,5% сув, оз миқдорда хлорид, фосфат тузлари ва баъзи бир бошка моддалар (мочевина, сийдик кислота, креатинин ва б.) бор. Тери юзасида тўпланадиган Т. мой безлари ажратган секретга доимо аралашиб кетади. Т. таркиби организмнинг ҳолатига (яъни қон таркибида турли моддалар бўлишига), терлаш даражасига боглик. Одам бир кечакундузда 0,5—1,0 л Т. чиқаради. Бу жисмоний ишнинг жадаллиги, ташқи муҳит харорати ва ичилган суюқлик микдорига боғлиқ. Кўп дори моддалари организмдан Т. билан ажралади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.