Terekkuma pasttekisligi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 303–304-b. — ziyouz.com
Terekkuma pasttekisligi - Şarqiy Kavkaz oldidagi pasttekislik. Kaspiy böyi pasttekisligining jan.ğarbiy qismi. Jan.da Katta Kavkazning etaklari, garbda Stavropol qirlari, şarqda Kaspiy dengizi, şim. da KumaManiç botigi bilan çegaradoş. Yer yuzasi tekislik. Eng baland joyi 100 m (şarqiy qismi okean sathidan past). Eol relyefi şakllari (harakatdagi va ösimliklar bilan mustahkamlangan), şörxoklar, deltalar, quruq özanlar, qirğoq marzalari, kiçik qöltiq, lagunalar bor. Şim. qismi platforma, jan. qismi tog oldi botiğidan iborat. Dengiz, dare, eol yotqiziqlaridan taşkil toptan. Iqlimi kontinental, ğarbiy qismi namroq, şarqiy qismi nisbatan qurukroq, qişi sovuq, yozi issiq. Yanv. ning örtaça trasi —5°, —7°, iyulniki 25—26°, yillik yoğin 250— 350 mm. Daryo tarmoqdari kam. Terek va Sulak daryolari oqib ötadi. Yer osti suvlari şör, faqat qumliklarda çuçuk suv uçraydi. Oç kaştan, şörxok, ötloq, botqoq tuproqlari tarqalgan. Şim. qismining ğarbida quruq daşt (çalov aralaş şuvoq boşokdoşlar), markaziy qismida çala çöl (qrim şuvoği) ösimliklar mavjud. Bahor faslida efemer va efemeroidlar ösadi, qumliklarda yulğun, uçraydi. Daşt va çöl hayvon turlari aralaş yaşaydi. Kulrang yumronqoziq, qöşoyoq, olmaxon, quyon, sayğoq, qarsok, tulki; deltalarda qobon, çiyaböri, suvda yaşovçi quşlar uçraydi. Neft va gaz konlari bor. Katta qismi yaylov sifatida foydalaniladi. Ğalla, şoli, kungaboqar, yemxaşak, poliz ekinlari ekiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕРЕККУМА ПАСТТЕКИСЛИГИ - Шарқий Кавказ олдидаги пасттекислик. Каспий бўйи пасттекислигининг жан.ғарбий қисми. Жан.да Катта Кавказнинг этаклари, гарбда Ставрополь қирлари, шарқда Каспий денгизи, шим. да КумаМанич ботиги билан чегарадош. Ер юзаси текислик. Энг баланд жойи 100 м (шарқий қисми океан сатҳидан паст). Эол рельефи шакллари (ҳаракатдаги ва ўсимликлар билан мустаҳкамланган), шўрхоклар, дельталар, қуруқ ўзанлар, қирғоқ марзалари, кичик қўлтиқ, лагуналар бор. Шим. қисми платформа, жан. қисми тог олди ботиғидан иборат. Денгиз, даре, эол ётқизиқларидан ташкил топтан. Иқлими континентал, ғарбий қисми намроқ, шарқий қисми нисбатан қурукроқ, қиши совуқ, ёзи иссиқ. Янв. нинг ўртача траси —5°, —7°, июлники 25—26°, йиллик ёғин 250— 350 мм. Дарё тармоқдари кам. Терек ва Сулак дарёлари оқиб ўтади. Ер ости сувлари шўр, фақат қумликларда чучук сув учрайди. Оч каштан, шўрхок, ўтлоқ, ботқоқ тупроқлари тарқалган. Шим. қисмининг ғарбида қуруқ дашт (чалов аралаш шувоқ бошокдошлар), марказий қисмида чала чўл (қрим шувоғи) ўсимликлар мавжуд. Баҳор фаслида эфемер ва эфемероидлар ўсади, қумликларда юлғун, учрайди. Дашт ва чўл ҳайвон турлари аралаш яшайди. Кулранг юмронқозиқ, қўшоёқ, олмахон, қуён, сайғоқ, қарсок, тулки; дельталарда қобон, чиябўри, сувда яшовчи қушлар учрайди. Нефть ва газ конлари бор. Катта қисми яйлов сифатида фойдаланилади. Ғалла, шоли, кунгабоқар, емхашак, полиз экинлари экилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.