Teriodontlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 308-b. — ziyouz.com
Teriodontlar (Theriodontia) qirilib ketgan teropsidlar turkumiga mansub sudralib yuruvçilar kenja turkumi. Perm oxiridan yura davri örtalarigaça Avstraliyadan taşqari hamma hududlarda yaşagan. Uz. 10 sm dan 3—3,5 m gaça. T. juda harakatçan, jağlari kuçli, qoziq tişlari yaxşi rivojlangan. tipik vakili inostransseviya. Yuksak T.ning qoziq tişlaridan keyingi tişlari uç qirrali yoki köp dömboqçali bölgan. Perm davri oxirida T. issiq qonlilikka ötgan. Trias davrining T.i sut emizuvçilar uçun xos xususiyatlar (ikkilamçi tanglay, diafragma, yung qoplami)ga ega bölgan. T. orasida hammaxör, ösimlikxör guruhlari uçraydi. T.ning bir guruhi — senodontlar tuban T. bilan qadimgi sut emizuvçilarni boğlab turuvçi oraliq zveno hisoblanadi. Senodontlar perm va trias davrlarida, umurtqalilarning kelib çiqişida asosiy rol öynagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕРИОДОНТЛАР (Theriodontia) қирилиб кетган теропсидлар туркумига мансуб судралиб юрувчилар кенжа туркуми. Перм охиридан юра даври ўрталаригача Австралиядан ташқари ҳамма ҳудудларда яшаган. Уз. 10 см дан 3—3,5 м гача. Т. жуда ҳаракатчан, жағлари кучли, қозиқ тишлари яхши ривожланган. типик вакили инострансцевия. Юксак Т.нинг қозиқ тишларидан кейинги тишлари уч қиррали ёки кўп дўмбоқчали бўлган. Перм даври охирида Т. иссиқ қонлиликка ўтган. Триас даврининг Т.и сут эмизувчилар учун хос хусусиятлар (иккиламчи танглай, диафрагма, юнг қоплами)га эга бўлган. Т. орасида ҳаммахўр, ўсимликхўр гуруҳлари учрайди. Т.нинг бир гуруҳи — ценодонтлар тубан Т. билан қадимги сут эмизувчиларни боғлаб турувчи оралиқ звено ҳисобланади. Ценодонтлар перм ва триас даврларида, умуртқалиларнинг келиб чиқишида асосий роль ўйнаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.