Termitlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 324–325-b. — ziyouz.com
Termitlar TERMITLAR, qir çumolilar, oq çumolilar (Isoptera) — haşarotlarning bir turkumi. 2600 turi ma'lum. Asosan, tropik va subtropik mamlakatlarda tarqalgan. Çumolilarga öxşab (bir neça yuzdan milliongaça individi birga) jamoa bölib uya (in)larda yaşaydi. Jamoada ona, ota, işçi va qöriqçi individlar bor. Ona T. (tanasi 140 mm ça; boşqalarniki 2—20 mm) 10 yilgaça yaşab, umr böyi (115 mln.gaça) tuxum qöyadi. Ma'lum davrlarda uzun, teng qanoatli erkak va urğoçi T. (keyinçalik kanotini taşlab yuboradi; fasetkali közlari bor. Boşqalarida köz rivojlanmagan yoki yöq) paydo bölib turadi. Bular yangi koloniya asosçilaridir. Köpçilikni qanotsiz işçi T. (asosan, urgoçisi) taşkil qiladi. Ular uya quriş, oilaning boşqa a'zolarini ovqatlantiriş vazifasini bajaradi. Uyasini yer ustiga (15 m balandlikda, aylanasi 20—30 m) yoki tagiga, şuningdek, daraxtlarga yasaşi mumkin. Ösimlikning yoğoç qismi bilan ovqatlanadi. Ular içagida yogoç kletçatkasini hazm qila oladigan ferment ajratuvçi xivçinlilar simbioz yaşaydi. Qöriqçilarning boş kismi jağlari juda rivojlangan bölib, uyaga begona haşarotlarni kiritmaydi. 8 turi, jumladan, Örta Osiyoda turkiston termiti uçraydi. T. inşootlarning yoğoç qismini buzadi, tropik mamlakatlarda esa ekinlarga ham zarar keltiradi. TERMO... (yun. therme — issiq, harorat) — qöşma söz bölagi. Issiklikka oidlikni bildiradi (mas., termometr, termodinamika).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕРМИТЛАР, қир чумолилар, оқ чумолилар (Isoptera) — ҳашаротларнинг бир туркуми. 2600 тури маълум. Асосан, тропик ва субтропик мамлакатларда тарқалган. Чумолиларга ўхшаб (бир неча юздан миллионгача индивиди бирга) жамоа бўлиб уя (ин)ларда яшайди. Жамоада она, ота, ишчи ва қўриқчи индивидлар бор. Она Т. (танаси 140 мм ча; бошқаларники 2—20 мм) 10 йилгача яшаб, умр бўйи (115 млн.гача) тухум қўяди. Маълум даврларда узун, тенг қаноатли эркак ва урғочи Т. (кейинчалик канотини ташлаб юборади; фасеткали кўзлари бор. Бошқаларида кўз ривожланмаган ёки йўқ) пайдо бўлиб туради. Булар янги колония асосчиларидир. Кўпчиликни қанотсиз ишчи Т. (асосан, ургочиси) ташкил қилади. Улар уя қуриш, оиланинг бошқа аъзоларини овқатлантириш вазифасини бажаради. Уясини ер устига (15 м баландликда, айланаси 20—30 м) ёки тагига, шунингдек, дарахтларга ясаши мумкин. Ўсимликнинг ёғоч қисми билан овқатланади. Улар ичагида ёгоч клетчаткасини ҳазм қила оладиган фермент ажратувчи хивчинлилар симбиоз яшайди. Қўриқчиларнинг бош кисми жағлари жуда ривожланган бўлиб, уяга бегона ҳашаротларни киритмайди. 8 тури, жумладан, Ўрта Осиёда туркистон термити учрайди. Т. иншоотларнинг ёғоч қисмини бузади, тропик мамлакатларда эса экинларга ҳам зарар келтиради. ТЕРМО... (юн. therme — иссиқ, ҳарорат) — қўшма сўз бўлаги. Иссикликка оидликни билдиради (мас., термометр, термодинамика).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.