Termofil organizmlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 330–331-b. — ziyouz.com
Termofil organizmlar TERMOFIL ORGANIZMLAR, termofillar (termo... va ... fil) — doimiy yuqori haroratda yaşaşga moslaşgan organizmlar. Termofil mikroorganizmlar tabiatda qaynoq buloqlarda, özözidan qizib ketadigan substratlar — nam xaşak va don töplami, göng va b.da, tuproqning quyoş taftida kuçli qiziydigan yuza qatlamlarida keng tarqalgan. 45°dan yuqori haroratda köpayadi va usadi. Bakteriyalar köpaya oladigan maksimal harorat 70— 90° va undan yuqori; mikroskopik zamburuğlar va suvötlar — 55—60°, bir hujayrali hayvonlar — 45—50°. Obligat T.o. (ayrim bakteriyalar) 45° dan past xaroratda köpaymaydi. Keng ma'noda T.o.ga gomoyoterm hayvonlar tanasida yaşaydigan parazit va saprofit organizmlar, tropik mintakalarda uçraydigan paporotniksimonlar va gulli ösimliklar kiradi. Termofil hayvonlar muayyan darajadan pastroq haroratda yaşay olmaydi. Mas., madrepor korallar harorati 20°dan pastga tuşmaydigan dengizlarda tarqalgan. Termofil qiskiçbaqasimonlar qaynoq buloklarda yaşaydi, lekin harorat 30° dan pastga tuşganida halok böladi. Arid zonada tarqalgan haşarotlar orasida T.o. köp uçraydi (mas., koratan qönğizlar). Past haroratda uz tanasi haroratini yaxşi boşqara olmaydigan kupçilik tropik quşlar, antilopalar va b. ham T.o.ga kiradi.
Ad.: Biologiya termofilnöx mikroorganizmov, M„ 1986.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕРМОФИЛ ОРГАНИЗМЛАР, термофиллар (термо... ва ... фил) — доимий юқори ҳароратда яшашга мослашган организмлар. Термофил микроорганизмлар табиатда қайноқ булоқларда, ўзўзидан қизиб кетадиган субстратлар — нам хашак ва дон тўплами, гўнг ва б.да, тупроқнинг қуёш тафтида кучли қизийдиган юза қатламларида кенг тарқалган. 45°дан юқори ҳароратда кўпаяди ва усади. Бактериялар кўпая оладиган максимал ҳарорат 70— 90° ва ундан юқори; микроскопик замбуруғлар ва сувўтлар — 55—60°, бир ҳужайрали ҳайвонлар — 45—50°. Облигат Т.о. (айрим бактериялар) 45° дан паст хароратда кўпаймайди. Кенг маънода Т.о.га гомойотерм ҳайвонлар танасида яшайдиган паразит ва сапрофит организмлар, тропик минтакаларда учрайдиган папоротниксимонлар ва гулли ўсимликлар киради. Термофил ҳайвонлар муайян даражадан пастроқ ҳароратда яшай олмайди. Мас., мадрепор кораллар ҳарорати 20°дан пастга тушмайдиган денгизларда тарқалган. Термофил қискичбақасимонлар қайноқ булокларда яшайди, лекин ҳарорат 30° дан пастга тушганида ҳалок бўлади. Арид зонада тарқалган ҳашаротлар орасида Т.о. кўп учрайди (мас., коратан қўнғизлар). Паст ҳароратда уз танаси ҳароратини яхши бошқара олмайдиган купчилик тропик қушлар, антилопалар ва б. ҳам Т.о.га киради.
Ад.: Биология термофильнўх микроорганизмов, М„ 1986.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.