Termokarst
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 326–327-b. — ziyouz.com
Termokarst (termo ... va karst) — havoning yillik örtaça trasi kötarilganda yoki tuproq trasining tebraniş amplitudasi ortganda yer ostida muzning erib ketişi yoki töngib yotgan gruntning muzdan tuşişi oqibatida yer yuzasida çuqurliklar, öpqonlar va yer ostida böşliklar paydo bölişi. T., ayniqsa, köp yillik muzlab yotgan toğ jinslari rivojlangan oblastlarda tarqalgan böladi. T. natijasida vujudga kelgan turli botiklik, çuqurlik, öpiriliş, köl va botqokliklarning kattakiçikligi har xil: diametri 1 neça m dan önlab km ga, çuqurligi esa bir neça sm dan önlarça m ga yetadi. T. jarayoni örmonlar kesilişi, yonişi, zovurlar qazilişi va b. natijasida ham hosil böladi. T.ning salbiy oqibatlarini yöqotiş uçun binolar qurişdan avval muzli zaminni eritib, drenajlar ötkaziş, quriliş mobaynida va undan foydalanilayotganda yer ostidagi töngib yotgan jinslar va muzliklarni erişidan sakdaş kerak.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕРМОКАРСТ (термо ... ва карст) — ҳавонинг йиллик ўртача траси кўтарилганда ёки тупроқ трасининг тебраниш амплитудаси ортганда ер остида музнинг эриб кетиши ёки тўнгиб ётган грунтнинг муздан тушиши оқибатида ер юзасида чуқурликлар, ўпқонлар ва ер остида бўшликлар пайдо бўлиши. Т., айниқса, кўп йиллик музлаб ётган тоғ жинслари ривожланган областларда тарқалган бўлади. Т. натижасида вужудга келган турли ботиклик, чуқурлик, ўпирилиш, кўл ва ботқокликларнинг каттакичиклиги ҳар хил: диаметри 1 неча м дан ўнлаб км га, чуқурлиги эса бир неча см дан ўнларча м га етади. Т. жараёни ўрмонлар кесилиши, ёниши, зовурлар қазилиши ва б. натижасида ҳам ҳосил бўлади. Т.нинг салбий оқибатларини йўқотиш учун бинолар қуришдан аввал музли заминни эритиб, дренажлар ўтказиш, қурилиш мобайнида ва ундан фойдаланилаётганда ер остидаги тўнгиб ётган жинслар ва музликларни эришидан сакдаш керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.