Ternopol viloyati

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 333–334-b. — ziyouz.com

Ternopol viloyati - Ukrainaning ğarbiy qismidagi viloyat. 1939 i. 4 dek.da taşkil etilgan. Mayd. 13,8 ming km2. Aholisi 1172 ming kişi (1997), asosan, ukrainlar, şuningdek, rus, polyak, belorus, yahudiy va b. millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi 27%. T.v. 16 tumanga bölingan, 14 şahar, 15 şaharça bor. Markazi Ternopol ş. Mux.im şaharlari — Ternopol, Çortkov, Zbaraj, Zaleşçiki, Terebovlya, Kremenets, Zborov va b.

T.v. Podoliya qirlarining ğarbiy qismini egallagan. Ukrainaning örmonli daşt zonasida. Viloyat hududi köp qismining bal. 300—400 m (eng baland joyi 443 m). Şim. qismida Kremenets qirlari, undan jan.rokda Toltr qirlari joylaşgan. Foydali qazilmalari: qönğir kumir, quriliş materiallari, fosforitlar. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça trasi jan.da —4,6° dan şim.da —5,7° gaça, iyulniki 19,4°, 18,3°; örtaça yillik yoğin 600—680 mm. Vegetatsiya davri 165 kun. Eng yirik daryosi — Dnestr. Qoratuproq, podzollaşgan sur tusli tuproklar uçraydi. Örmonli daşt ösimliklari ösadi. Daştlar haydalib (70% hududi), ekinzorlarga aylantirilgan. T.v. hududining 12% örmon. Örmonlarda tulki, malla tovuşqon, börsiq, qobon yaşaydi. Ondatra, nutriya, yenotsimon it iqlimlaştirilgan.

T.v.ning asosiy sanoat tarmoği mahalliy qişloq xöjaligi. xom aşyosi asosida işlaydigan oziq-ovqat sanoati (unyorma, şakarkand, moysir va sut, spirt, tamakifermentatsiya, konserva va sabzavot quritiş zdlari, göşt kti, Berejanida şişa zdi, Ternopolda elektr armaturasi zdi, qand lavlagi kavlaş kombayni, avtota'mirlaş, ta'mirlaşmexanika, savdo asbobuskunalari, çinni, temirbeton zdlari va quriliş industriyasi, mebel k-tlari, Kremenetsda bör zdi, Çortkovda avtomobil zdlari bor. Ternopolda, farmatsevtika fkasi, ip gazlama kti (Ukrainadagi yirik ktlardan biri), Ternopol va Çortkovda tikuvçilik fkalari va sun'iy kön zdi, Terebovlyada poyabzal fkasi, Kremenetsda paxta fkasi joylaşgan.

Q.x. ğalla, lavlagi va sutgöşt yetiştirişga ixtisoslaşgan. Ğalla, yemxaşak, texnika ekinlari, kartoşka, sabzavot ekiladi.

Qoramol, qöy va eçki, çöçqa boqiladi. T.y. transporta rivojlangan. Dnestr daryosida kema qatnaydi, aeroport bor. 3 oliy öquv yurti, 3 muzey, musiqali drama teatri va filarmoniya mavjud.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТЕРНОПОЛЬ ВИЛОЯТИ - Украинанинг ғарбий қисмидаги вилоят. 1939 и. 4 дек.да ташкил этилган. Майд. 13,8 минг км2. Аҳолиси 1172 минг киши (1997), асосан, украинлар, шунингдек, рус, поляк, белорус, яҳудий ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 27%. Т.в. 16 туманга бўлинган, 14 шаҳар, 15 шаҳарча бор. Маркази Тернополь ш. Мух.им шаҳарлари — Тернополь, Чортков, Збараж, Залешчики, Теребовля, Кременец, Зборов ва б.

Т.в. Подолия қирларининг ғарбий қисмини эгаллаган. Украинанинг ўрмонли дашт зонасида. Вилоят ҳудуди кўп қисмининг бал. 300—400 м (энг баланд жойи 443 м). Шим. қисмида Кременец қирлари, ундан жан.рокда Толтр қирлари жойлашган. Фойдали қазилмалари: қўнғир кумир, қурилиш материаллари, фосфоритлар. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача траси жан.да —4,6° дан шим.да —5,7° гача, июлники 19,4°, 18,3°; ўртача йиллик ёғин 600—680 мм. Вегетация даври 165 кун. Энг йирик дарёси — Днестр. Қоратупроқ, подзоллашган сур тусли тупроклар учрайди. Ўрмонли дашт ўсимликлари ўсади. Даштлар ҳайдалиб (70% ҳудуди), экинзорларга айлантирилган. Т.в. ҳудудининг 12% ўрмон. Ўрмонларда тулки, малла товушқон, бўрсиқ, қобон яшайди. Ондатра, нутрия, енотсимон ит иқлимлаштирилган.

Т.в.нинг асосий саноат тармоғи маҳаллий қишлоқ хўжалиги. хом ашёси асосида ишлайдиган озиқ-овқат саноати (унёрма, шакарканд, мойсир ва сут, спирт, тамакиферментация, консерва ва сабзавот қуритиш здлари, гўшт кти, Бережанида шиша зди, Тернополда электр арматураси зди, қанд лавлаги кавлаш комбайни, автотаъмирлаш, таъмирлашмеханика, савдо асбобускуналари, чинни, темирбетон здлари ва қурилиш индустрияси, мебель к-тлари, Кременецда бўр зди, Чортковда автомобиль здлари бор. Тернополда, фармацевтика фкаси, ип газлама кти (Украинадаги йирик ктлардан бири), Тернополь ва Чортковда тикувчилик фкалари ва сунъий кўн зди, Теребовляда пойабзал фкаси, Кременецда пахта фкаси жойлашган.

Қ.х. ғалла, лавлаги ва сутгўшт етиштиришга ихтисослашган. Ғалла, емхашак, техника экинлари, картошка, сабзавот экилади.

Қорамол, қўй ва эчки, чўчқа боқилади. Т.й. транспорта ривожланган. Днестр дарёсида кема қатнайди, аэропорт бор. 3 олий ўқув юрти, 3 музей, мусиқали драма театри ва филармония мавжуд.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.