Terrakota
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 335-b. — ziyouz.com
Terrakota (ital. terra — yer, tuproq, cotta — qizdirilgan) —tor ma'noda — loydan işlanib xumdonda pişirilgan sirlanmagan va rang berilmagan mayda haykalçalar; keng ma'noda — loydan tayyorlanib, maxsus xumdonlarda qizdirilgan badiiy va amaliy ahamiyatga ega sirlangan sopol buyumlar (idişlar, köza, haykalça, öyinçoq, koşinvab.). Qizdirilgandan söng öziga xos tus (sargiş, qizğişjigarrang, qora) va sirt (faktura)ga ega böladi. T. neolit davridan ma'lum bölgan. Mayda xaykaltaroşlik asarlari, haykal şakllari, sarkofaglar, Yunoniston, Qad. Xitoy, Hindiston, Amerika haykallari, me'moriy qismlar, Örta Osiyoning örta asrlar me'morligidagi öyma T. bezaklari, Italiya ning relyefli me'moriy qismlari, Uyğoniş davri portret byustlari va b. badiiy T.ning muhim yodgorliklaridir. Örta Osiyo, jumladan, Özbekiston hududidan köplab nodir T. namunalari topilgan. Zamonaviy haykaltaroşlikda T. mayda şaklli haykallar va b.da işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕРРАКОТА (италь. terra — ер, тупроқ, cotta — қиздирилган) —тор маънода — лойдан ишланиб хумдонда пиширилган сирланмаган ва ранг берилмаган майда ҳайкалчалар; кенг маънода — лойдан тайёрланиб, махсус хумдонларда қиздирилган бадиий ва амалий аҳамиятга эга сирланган сопол буюмлар (идишлар, кўза, ҳайкалча, ўйинчоқ, кошинваб.). Қиздирилгандан сўнг ўзига хос тус (саргиш, қизғишжигарранг, қора) ва сирт (фактура)га эга бўлади. Т. неолит давридан маълум бўлган. Майда хайкалтарошлик асарлари, ҳайкал шакллари, саркофаглар, Юнонистон, Қад. Хитой, Ҳиндистон, Америка ҳайкаллари, меъморий қисмлар, Ўрта Осиёнинг ўрта асрлар меъморлигидаги ўйма Т. безаклари, Италия нинг рельефли меъморий қисмлари, Уйғониш даври портрет бюстлари ва б. бадиий Т.нинг муҳим ёдгорликларидир. Ўрта Осиё, жумладан, Ўзбекистон ҳудудидан кўплаб нодир Т. намуналари топилган. Замонавий ҳайкалтарошликда Т. майда шаклли ҳайкаллар ва б.да ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.