Tezavratsiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 213-b. — ziyouz.com
Tezavratsiya (yun. thesauros — xazina) , oltin tezavratsiyasi — 1) aholining pulga narsalar sotib olmay, uni muomalada işlatmaslik yöli bilan jam/arişi; 2) xususiy şaxslar tomonidan oltinni boylik (oltin buyumlar, har xil taqinçoqlar şaklida), xazina tarzida tuplaşi; 3) mamlakatning oltin zaxirasini barpo etiş. TEZAURUS (yun. thesauros — xazina, boylik) — 1) muayyan tildagi barça sözlarni qamrab oladigan, ularning matnda qöllaniş holatlarini tölatökis aks ettiradigan luğat. Jonli tilning luğat tarkibi doimo özgarib turişi sababli T. faqat ölik tillar materiallari asosida yoki oldindan belgilab olingan yozma yedgorliklar uçun tuzilişi mumkin. Muayyan yozuv yodgorliklaridan leksikani yoppasiga terib olişga asoslangan luğatlar (mas., yunon, lotin tillariga tuzilgan luğatlar) şunday luğatlardan hisoblanadi. Turkiyşunoslikda A.K.Borovkov, E.I.Fozilov, A.Najiblarning 13—14-a.lar turkiy yozma yedgorliklari asosida tuzilgan luğatlari ham glossariy, ham T. belgilariga ega. Söz tanlaş prinsipiga köra yozuvçilar yoki ular ijodiga mansub ayrim asar tili böyiça tuzilgan luğatlar ham T. hisoblanadi; 2) bironbir ilmfan sohasiga oid luğaviy birlik (söz) lar mavzu tartibida joylaştirilgan va ana şu birliklar örtasidagi semantik (turjins, sinonimik va b.) munosabatlar aks ettirilgan ideografik luğat. Bunda sözlar alifbo tartibida emas, balki bir mavzu, bir tuşunçaga aloqador sözlarning barçasi bir joyda beriladi: kerakli sözlar tuşunçaga qarab qidiriladi. Nazariy jihatdan T. leksika semantik tizimining ehtimoliy modellaridan biridir. Amadda undan yozuvçi individual luğatini boyitiş vositasi sifatida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕЗАВРАЦИЯ (юн. thesauros — хазина) , олтин тезаврацияси — 1) аҳолининг пулга нарсалар сотиб олмай, уни муомалада ишлатмаслик йўли билан жам/ариши; 2) хусусий шахслар томонидан олтинни бойлик (олтин буюмлар, ҳар хил тақинчоқлар шаклида), хазина тарзида туплаши; 3) мамлакатнинг олтин захирасини барпо этиш. ТЕЗАУРУС (юн. thesauros — хазина, бойлик) — 1) муайян тилдаги барча сўзларни қамраб оладиган, уларнинг матнда қўлланиш ҳолатларини тўлатўкис акс эттирадиган луғат. Жонли тилнинг луғат таркиби доимо ўзгариб туриши сабабли Т. фақат ўлик тиллар материаллари асосида ёки олдиндан белгилаб олинган ёзма едгорликлар учун тузилиши мумкин. Муайян ёзув ёдгорликларидан лексикани ёппасига териб олишга асосланган луғатлар (мас., юнон, лотин тилларига тузилган луғатлар) шундай луғатлардан ҳисобланади. Туркийшуносликда А.К.Боровков, Э.И.Фозилов, А.Нажибларнинг 13—14-а.лар туркий ёзма едгорликлари асосида тузилган луғатлари ҳам глоссарий, ҳам Т. белгиларига эга. Сўз танлаш принципига кўра ёзувчилар ёки улар ижодига мансуб айрим асар тили бўйича тузилган луғатлар ҳам Т. ҳисобланади; 2) биронбир илмфан соҳасига оид луғавий бирлик (сўз) лар мавзу тартибида жойлаштирилган ва ана шу бирликлар ўртасидаги семантик (туржинс, синонимик ва б.) муносабатлар акс эттирилган идеографик луғат. Бунда сўзлар алифбо тартибида эмас, балки бир мавзу, бир тушунчага алоқадор сўзларнинг барчаси бир жойда берилади: керакли сўзлар тушунчага қараб қидирилади. Назарий жиҳатдан Т. лексика семантик тизимининг эҳтимолий моделларидан биридир. Амадда ундан ёзувчи индивидуал луғатини бойитиш воситаси сифатида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.