Tiauanako
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 352-b. — ziyouz.com
Tiauanako (Tiahuanaco) — Şim. Boliviyadagi indeyslar şahar xarobasi va arxeologik madaniyati (mil. av. 1ming yillik oxiri — mil. 1ming yillik). T. madaniyatining markazi Titikaka kölidan jan.şarqsa joylaşgan; bu yerdagi şahar xarobasi (mayd. 40 ga)dan turar joy kvartallari, bazalt va qumtoşdan yasalgan binolar, jumladan, bal. 15 m lik Akapapa exromi, Kalasasayya ibodatxona majmuasi, ma'bud va u tomon çopib kelayotgan afsonaviy maxluqlar tasviri tuşirilgan friz (piramon)li «Quyoş Darvozasi», «Sarkofaglar Saroyi» va b. binolar xarobalari saqlangan. T.dan, şuningdek, toş haykallar, rangli sopol idişlar va b. topilgan. T. madaniyatini yaratuvçilar Peruning markaziy qismi qabilalari bilan qardoş bölganlar. Ular dehqonçilik, lama boqiş bilan şuğullanganlar. T. madaniyati And viloyatining qad. san'atiga katta ta'sir körsatgan. Mil. 1ming yillik oxirida T. barham topib uning hududini hoz. aymara indeyslarining ajdodlari egallagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИАУАНАКО (Tiahuanaco) — Шим. Боливиядаги индейслар шаҳар харобаси ва археологик маданияти (мил. ав. 1минг йиллик охири — мил. 1минг йиллик). Т. маданиятининг маркази Титикака кўлидан жан.шарқца жойлашган; бу ердаги шаҳар харобаси (майд. 40 га)дан турар жой кварталлари, базальт ва қумтошдан ясалган бинолар, жумладан, бал. 15 м лик Акапапа эхроми, Каласасайя ибодатхона мажмуаси, маъбуд ва у томон чопиб келаётган афсонавий махлуқлар тасвири туширилган фриз (пирамон)ли «Қуёш Дарвозаси», «Саркофаглар Саройи» ва б. бинолар харобалари сақланган. Т.дан, шунингдек, тош ҳайкаллар, рангли сопол идишлар ва б. топилган. Т. маданиятини яратувчилар Перунинг марказий қисми қабилалари билан қардош бўлганлар. Улар деҳқончилик, лама боқиш билан шуғулланганлар. Т. маданияти Анд вилоятининг қад. санъатига катта таъсир кўрсатган. Мил. 1минг йиллик охирида Т. барҳам топиб унинг ҳудудини ҳоз. аймара индейсларининг аждодлари эгаллаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.