Tiglatpalasar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 372-b. — ziyouz.com
Tiglatpalasar (ossuriyça TukultiapalEşarra) — Ossuriyadagp şohdar nomi. Eng maşhurlari: T. I (mil. av. taxm. 1076 y. v. e.) — şoh (mil. av. taxm. 1114 — mil. av. taxm. 1076). Nairi (Urmiya va Van köllari atrofi), Kiçik Osiyo, Suriya, Finikiyaga bir neça zafarli yurişlar qilgan, Bobil bilan tengma teng kuraş olib borgan. Ossuriyaga bostirib kirgan oromiy qabilalarini Frot daryosi ortiga surib çiqargan. T II (mil. av. 727 v.e.) — şoh (mil. av. 745—727). Mamlakatdagi içki ahvolni turğunlaştirişga qaratilgan islohotlar ötkazgan: noibliklarni yiriklaştirib, noiblarni markaziy hokimiyatga böysundirgan, şoh qaramoğida bölgan muntazam yollanma qöşin tuzgan va b. Ossuriyaning bosqinçilik siyosatini davom ettirgan. Ğarbda 743—740 ydarda suriyalik, finikiyalik va Kiçik Osiyodagi hukmdorlarning Arpad koalitsiyasini tormor keltirgan, 734—732 y.larda Damaşq va Isroil podşoliklari, Tir, Filistim ş.lari, Arabiston ya.o.dagi knyazliklar va Edomni birlaştirgan koalitsiya ustidan ğalaba qozongan. 737 y. Ğarbiy Midiyada örnaşib olgan. Şim. ga, Urartu (738 va 735) va Bobilga 2 marta (podşoligining boşida va oxirida) yuriş qilgan. Bobiddagi hokimiyatni xaldey sardorlari egallab olişga harakat qilmoqda edi. 729 y. şaxsiy uniya asosida T. III Pulu nomi bilan Bobil podşosi bölgan. Bosib olingan hududlarning aksariyatida Ossuriya viloyatlari tuzilgan, bir qism yerlar Ossuriyaga tobe davlatlarga aylantirilgan. T. III davrida xalklarni bosib olingan bir hududdan boşqasiga yoxud Ossuriyaga köçiriş amaliyotidan foydalanilgan.
Qörqmas Abdullayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИГЛАТПАЛАСАР (оссурийча ТукультиапалЭшарра) — Оссуриядагп шоҳдар номи. Энг машҳурлари: Т. I (мил. ав. тахм. 1076 й. в. э.) — шоҳ (мил. ав. тахм. 1114 — мил. ав. тахм. 1076). Наири (Урмия ва Ван кўллари атрофи), Кичик Осиё, Сурия, Финикияга бир неча зафарли юришлар қилган, Бобил билан тенгма тенг кураш олиб борган. Оссурияга бостириб кирган оромий қабилаларини Фрот дарёси ортига суриб чиқарган. Т II (мил. ав. 727 в.э.) — шоҳ (мил. ав. 745—727). Мамлакатдаги ички аҳволни турғунлаштиришга қаратилган ислоҳотлар ўтказган: ноибликларни йириклаштириб, ноибларни марказий ҳокимиятга бўйсундирган, шоҳ қарамоғида бўлган мунтазам ёлланма қўшин тузган ва б. Оссуриянинг босқинчилик сиёсатини давом эттирган. Ғарбда 743—740 йдарда суриялик, финикиялик ва Кичик Осиёдаги ҳукмдорларнинг Арпад коалициясини тормор келтирган, 734—732 й.ларда Дамашқ ва Исроил подшоликлари, Тир, Филистим ш.лари, Арабистон я.о.даги князликлар ва Эдомни бирлаштирган коалиция устидан ғалаба қозонган. 737 й. Ғарбий Мидияда ўрнашиб олган. Шим. га, Урарту (738 ва 735) ва Бобилга 2 марта (подшолигининг бошида ва охирида) юриш қилган. Бобиддаги ҳокимиятни халдей сардорлари эгаллаб олишга ҳаракат қилмоқда эди. 729 й. шахсий уния асосида Т. III Пулу номи билан Бобил подшоси бўлган. Босиб олинган ҳудудларнинг аксариятида Оссурия вилоятлари тузилган, бир қисм ерлар Оссурияга тобе давлатларга айлантирилган. Т. III даврида халкларни босиб олинган бир ҳудуддан бошқасига ёхуд Оссурияга кўчириш амалиётидан фойдаланилган.
Қўрқмас Абдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.