Tillatepa
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 389-b. — ziyouz.com
Tillatepa — Şim. Afğonistondagi Şibirğon ş.dan 5 km şim.da joylaşgan manzilgoh (mil.av. 10—9-a.lar) va qabriston (mil. av. 1-a.). V.I.Sarianidi rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiya tomonidan 20-a.ning 70-y.larida topilgan va tadqiq etilgan.
T. aylana tarhli (diametri 100 m), bal. 4 m bölib, arxeologik qazişmalar natijasida undan mil. av. 9—7-a.larga oid ulkan bino; qizil, qora böyoklar bilan öziga xos naqş solingan sopol idişlar, toş yorğuçoq (yormatoş)lar va ularning dasta ' lar hamda 6 ta qabr topilgan. Şundan 5 tasi ayollar qabri (mil. av. 1-a. — mil. 1-a.gaoid) bölib, qabrlardan, asosan, oltindan işlangan 20 mingta buyum çiqqan. Marxumlar yoğoç tobutga yotqizilib, tobut ustiga tilla va kumuş bezaklar bilan qadama qilib işlangan yopinçiq yopib qöyilgan. Marxumlarga yuzlab mayda tilla qadama bezaklar, taqinçoklar kadab bezatilgan qimmatbaho zardözi liboslar kiydirilgan. Topilmalar içida 2 şoxli ajdarhoning oyoğidan uşlab turgan ma'buda tasviri tuşirilgan taqinçoq (şokila), otga hujum qilayotgan börilar aks ettirilgan qoplama, qanotli ma'buda haykalçasi, şer ustida ötirgan ma'buda tasviri bor, feruza toşlar bilan bezatilgan tilla töqa, delfinda savlat tökib ötirgan «amurlar» tasvirlangan tugmalar, Ares (yunonlarning uruş xudosi) surati aks etgan taqinçoq, uzuklar va bilaguzuklar, har xil qaykalçalar, idişlar, xanjarlar, Parfiya va Rim podşoxlari (Mitridat II, Fraat IV, Rim imperatori Tiberiy aureusi)ning mil. av. 16—21y.lar davomida Lugdunumda zarb qilingan tangalar diqkatga sazovordir. Buyumlar tarkibining taxlili ellinizm dunyosining kuçli ta'siri sakparfiya va hindparfiya, şuningdek, Baqtriya, madaniyati elementlari uygunlaşib ketganligini körsatadi.
Edvard Rtveladze.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИЛЛАТЕПА — Шим. Афғонистондаги Шибирғон ш.дан 5 км шим.да жойлашган манзилгоҳ (мил.ав. 10—9-а.лар) ва қабристон (мил. ав. 1-а.). В.И.Сарианиди раҳбарлигидаги археологик экспедиция томонидан 20-а.нинг 70-й.ларида топилган ва тадқиқ этилган.
Т. айлана тарҳли (диаметри 100 м), бал. 4 м бўлиб, археологик қазишмалар натижасида ундан мил. ав. 9—7-а.ларга оид улкан бино; қизил, қора бўёклар билан ўзига хос нақш солинган сопол идишлар, тош ёрғучоқ (ёрматош)лар ва уларнинг даста ‘ лар ҳамда 6 та қабр топилган. Шундан 5 таси аёллар қабри (мил. ав. 1-а. — мил. 1-а.гаоид) бўлиб, қабрлардан, асосан, олтиндан ишланган 20 мингта буюм чиққан. Мархумлар ёғоч тобутга ётқизилиб, тобут устига тилла ва кумуш безаклар билан қадама қилиб ишланган ёпинчиқ ёпиб қўйилган. Мархумларга юзлаб майда тилла қадама безаклар, тақинчоклар кадаб безатилган қимматбаҳо зардўзи либослар кийдирилган. Топилмалар ичида 2 шохли аждарҳонинг оёғидан ушлаб турган маъбуда тасвири туширилган тақинчоқ (шокила), отга ҳужум қилаётган бўрилар акс эттирилган қоплама, қанотли маъбуда ҳайкалчаси, шер устида ўтирган маъбуда тасвири бор, феруза тошлар билан безатилган тилла тўқа, дельфинда савлат тўкиб ўтирган «амурлар» тасвирланган тугмалар, Арес (юнонларнинг уруш худоси) сурати акс этган тақинчоқ, узуклар ва билагузуклар, ҳар хил қайкалчалар, идишлар, ханжарлар, Парфия ва Рим подшохлари (Митридат II, Фраат IV, Рим императори Тиберий ауреуси)нинг мил. ав. 16—21й.лар давомида Лугдунумда зарб қилинган тангалар диқкатга сазовордир. Буюмлар таркибининг тахлили эллинизм дунёсининг кучли таъсири сакпарфия ва ҳиндпарфия, шунингдек, Бақтрия, маданияти элементлари уйгунлашиб кетганлигини кўрсатади.
Эдвард Ртвеладзе.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.