Timpanal organlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 395-b. — ziyouz.com
Timpanal organlar (yun. tympanon — timpan — noğora) — haşarotlar (töğri qanotlilar, jizildoqlar, ayrim kapalaklar, törqanotlilar)ning ovoz çiqariş organlari; öz turi va ayrim yirtqiçlar (mas., körşapalaklar exolokatsiya) signallarini qabul qiladi. T.o. timpanal membranalar va ularga yoki traxeyalarga birikkan sezgir xordotonal sensillalardan iborat. Ular soni 2—4 dan (tangaçaqanotlilar) bir neça önta (töğriqanotlilar), hatto bir neça yuztagaça (jizildoqlar) böladi. T.o. oldingi oyoqlarning boldir qismida temirçaklar, çirildoklar, buzoqboşilar, kökrakda (suv qandalalari) yoki qanotlarda (törqanotlilar) joylaşgan. Töğri qanotlilar T.o.i 0,2— 100 kGs, jizildoqlar 0,2—20 kGs, tangaçaqanotlilar 1—240 kGs çastotali diapazondagi tovuşlarni qabul qiladi. T.o. eşitiş organi bölgan haşarotlarda yaxşi rivojlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИМПАНАЛ ОРГАНЛАР (юн. tympanon — тимпан — ноғора) — ҳашаротлар (тўғри қанотлилар, жизилдоқлар, айрим капалаклар, тўрқанотлилар)нинг овоз чиқариш органлари; ўз тури ва айрим йиртқичлар (мас., кўршапалаклар эхолокация) сигналларини қабул қилади. Т.о. тимпанал мембраналар ва уларга ёки трахеяларга бириккан сезгир хордотонал сенсиллалардан иборат. Улар сони 2—4 дан (тангачақанотлилар) бир неча ўнта (тўғриқанотлилар), ҳатто бир неча юзтагача (жизилдоқлар) бўлади. Т.о. олдинги оёқларнинг болдир қисмида темирчаклар, чирилдоклар, бузоқбошилар, кўкракда (сув қандалалари) ёки қанотларда (тўрқанотлилар) жойлашган. Тўғри қанотлилар Т.о.и 0,2— 100 кГц, жизилдоқлар 0,2—20 кГц, тангачақанотлилар 1—240 кГц частотали диапазондаги товушларни қабул қилади. Т.о. эшитиш органи бўлган ҳашаротларда яхши ривожланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.