Tinç okean geosinklinal mintaqasi

Tinç okean geosinklinal mintaqasi — Tinç Okeanii örab turgan, Yer pöstining hoz. zamon geosinklinal zonalari va turli yoşdagi burmalaniş oblastlari majmuasini ifodalovçi Yerning eng yirik geosinklinal mintaqalaridan biri. And, Kordilyera, Yuqori YanaÇukotka oblasti, Tinç okeanning orollar yoyi zonasini öz içiga oladi. Ba'zan T.o.g.m ikkiga bölinadi: Şarqiy T.o.g.m. (Kordilyera) va Ğarbiy T.o.g.m. Okean qa'ridan T.o.g.m. çuqur suvli novlar — Aleut, Kurill, Kamçatka, Mariana, Tonga, Karmadek, Peru, Çili, Gvatemala va boşqalar bilan ajralgan. Mintaqaning taşki çegarasi Sibir, XitoyKoreya, Jan. Xitoy, Avstraliya, Antarktida, Jan. Amerika va Şim. Amerika qad. materik platformalarining okeanga qaragan çekkalaridan iborat. T.o.g.m., asosan, yuqori paleozoy, mezozoy, kaynozoyning hoz. zamon yotqiziqdarini öz içiga oladi. Mintaqaning taşqi halqa böyiça uz. 56000 km atrofida; eni bir neça yuz km dan 3— 5 ming km gaça.

T.o.g.m. atroflarida 2 xil strukturaviy qism: ulardan biri ortdagi — Yer pöstining materikli tuzilişi bilan xarakterlanadi va geosinklinal burmalaniş oblastlarida hosil böladi; boşqasi esa, röparadagi — okean qa'rini örab olgan strukturali zonalardan hosil bölgan, ularda materik pusti hali şakllanmagan. Okean özaniga yaqinlaşgan sari tektonik zonalar yoşarib boradi va şunga muvofiq materikli oblastlarning ösişi yuzaga keladi. T.o.g.m. atroflarida Yerning «olovli halqasi» joylaşgan bölib, yoş vulkanlar halqasi andezit tarkibli vulkan otilişining mahsuli; ularga seysmik jarayonlarning kuçli namoyenlari, jumladan, epitsentri 700 km çuqurlikda bölgan yer qimirlaşlar töğri keladi. T.o.g.m.larida foydali qazilma konlarini konsentratsiyasi Yer pöstining tutaş uçastkalaridagiga nisbatan keskin kötarilgan böladi. T.o.g.m. ning materik qismida oltin, kumuş, qalay, volfram, polimetall, okean oldi qismida esa, mis, temir, xromit, nikel, platina va oltin rudalari konlari tarkalgan. Simob konlari vulkanik mintaqalar bilan boğliq. T.o.m.g.ga yirik neftgaz konlari ham töğri keladi. Ularning bir guruhi mintaqa çegarasida qad. platformalar tutaşgan joylarda (Yukrri Yana bukilmasi, Şim. va Jan. Amerika bukilmalari), boşqasi — quyi kaynozoy çukindilari bilan töldirilgan çuqur bukilmalar (Saxalin, Kaliforniya, Kalimantan va b.)da joylaşgan. Neftgaz resurelarining katta qismi çekka dengiz suvlari ostiga yaşiringan. T.o.g.m. Yerning eng faol harakatdagi seysmik va vulkanli mintaqasi.