Tindal effekti
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 396–397-b. — ziyouz.com
Tindal effekti — bir jinsli bölmagan xira optik muhitda yoruğlikning soçilişi. Mas., şişadan yasalgan kub şaklidagi kyuvetka (vannaça)ga sut aralaştirilgan suv solib, uning asosidan yoruğlik tuşirilsa, bu yoruğlik nurining izi anik, körinib turadi. Agar kyuvetkaning yon tomonidan qaralsa, soçilayotgan yoruğlik havo rang konus (Tindal konusi) körinişida, kyuvetkadan ötayotganda esa qizğiş bölib körinadi. Kyuvetka yon tomonidan kuzatilayotganda yoruğlikning havo rang körinişda bölişi Reley qonuni asosida tuşuntiriladi. Muhit zarralari ölçami yoruğlik tölqin uzunligidan kiçik bölsa, T.e. yaxşi kuzatiladi. Bu hodisani ingliz fizigi J. Tindal (Tyndall) örgangan (1868), şuning uçun uning nomi bilan yuritiladi. Kalloid zarralar va makromolekulalarning ölçami, şakli va konsentratsiyasini aniklaşning ba'zi optik usullari T.e.ga asoslangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИНДАЛЬ ЭФФЕКТИ — бир жинсли бўлмаган хира оптик муҳитда ёруғликнинг сочилиши. Мас., шишадан ясалган куб шаклидаги кюветка (ваннача)га сут аралаштирилган сув солиб, унинг асосидан ёруғлик туширилса, бу ёруғлик нурининг изи аник, кўриниб туради. Агар кюветканинг ён томонидан қаралса, сочилаётган ёруғлик ҳаво ранг конус (Тиндаль конуси) кўринишида, кюветкадан ўтаётганда эса қизғиш бўлиб кўринади. Кюветка ён томонидан кузатилаётганда ёруғликнинг ҳаво ранг кўринишда бўлиши Рэлей қонуни асосида тушунтирилади. Муҳит зарралари ўлчами ёруғлик тўлқин узунлигидан кичик бўлса, Т.э. яхши кузатилади. Бу ҳодисани инглиз физиги Ж. Тиндаль (Tyndall) ўрганган (1868), шунинг учун унинг номи билан юритилади. Каллоид зарралар ва макромолекулаларнинг ўлчами, шакли ва концентрациясини аниклашнинг баъзи оптик усуллари Т.э.га асосланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.