Tipratikanlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 407–408-b. — ziyouz.com
Tipratikanlar TIPRATIKANLAR, kirpilar (Erinaceidae) — haşarotxör sut emizuvçilar turkumi oilasi. Oyoqlari köpçiligida 5 barmokli; lyuqori, ba'zan pastki kurak tişlari yirik, yirtqiç tişlariga öxşaş. Teri osti muskullari yaxşi rivojlangan; ular qisqarişi tufayli T. gavdasi şarsimon şaklga kiradi. 12—15 turi ma'lum. Yevropa, Osiyo va Afrikada tarqalgan. Özbekistonda 2 turi: qulokdor T., kora ignali T. uçraydi. Qulokdor T. (tanasi 15—19 sm, kuloği uzun, korni mayin oq jun bilan qoplangan) Özbekistonning hamma hududlarida tarqalgan. Qora ignali T. (tanasi 22—27 sm, dumi 23—37 mm, tikanlari 4 sm ça, peşonasi tikansiz) Özbekiston jan.da — Jizzax, Qaşqadaryo, Buxoro, Surxondaryo viloyatlarida uçraydi. Qişki uyquga yotadi. Asosan, haşarotlar, şuningdek, mayda umurtqali hayvonlar (ilonlar), kamdankam ösimlik mahsulotlari bilan oziklanadi.
Q.x. zararkunandalari— haşarotlarni yeb fonda keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИПРАТИКАНЛАР, кирпилар (Erinaceidae) — ҳашаротхўр сут эмизувчилар туркуми оиласи. Оёқлари кўпчилигида 5 бармокли; lюқори, баъзан пастки курак тишлари йирик, йиртқич тишларига ўхшаш. Тери ости мускуллари яхши ривожланган; улар қисқариши туфайли Т. гавдаси шарсимон шаклга киради. 12—15 тури маълум. Европа, Осиё ва Африкада тарқалган. Ўзбекистонда 2 тури: қулокдор Т., кора игнали Т. учрайди. Қулокдор Т. (танаси 15—19 см, кулоғи узун, корни майин оқ жун билан қопланган) Ўзбекистоннинг ҳамма ҳудудларида тарқалган. Қора игнали Т. (танаси 22—27 см, думи 23—37 мм, тиканлари 4 см ча, пешонаси тикансиз) Ўзбекистон жан.да — Жиззах, Қашқадарё, Бухоро, Сурхондарё вилоятларида учрайди. Қишки уйқуга ётади. Асосан, ҳашаротлар, шунингдек, майда умуртқали ҳайвонлар (илонлар), камданкам ўсимлик маҳсулотлари билан озикланади.
Қ.х. зараркунандалари— ҳашаротларни еб фонда келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.