Tirişiş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 411–412-b. — ziyouz.com
Tirişiş — muskullarning tösatdan ğayriixtiyoriy ravişda qisqarişi. T. nerv sistemasi kasalliklarida (tutqanoq, qoqşol, nevrozlar), zaharlaniş, moddalar almaşinuvi va içki sekretsiya bezlari işi buzilganda röy beradi. Kelib çiqiş sababiga köra, T. epizodik, tasodifiy bölişi yoki hafta, oy, yil davomida ma'lum vaktda bir neça marta takrorlanib turişi mumkin. Ba'zi bemorlarda T. taşqi ta'sirotlar (tösatdan kelgan kattik tovuş, badanga nina sançilişi) natijasida, çuqur nafas olganda, dim xonada, içkilikni suiiste'mol qilganda tutib qoladi yoki zörayadi. T. bitta muskulda yoki bir guruh muskullarda sodir bölişi mumkin.
Kuçli tirişiş (tonik T.) qisqa vaqt davom etişi mumkin, bunda köpinça qattiq oğriq paydo böladi. Bunday T. aksari uzoq yurilganda boldir muskulida, şuningdek, soppasoğ odamda çömiliş paytida röy beradi. Quruq joyda yurgan paytda paydo bölgan T.ni oyoq kaftini bir köl bilan yozib va ayni vaqgda boldir suyagini ikkinçi qöl bilan uqalab yöqotiş mumkin. Yotganda yoki utirganda tomir tortişib qolganda tezda örindan turib, oğrik oyoqning kafti bilan qattik tiraniş kerak. Çömilayotgan paytda suvda oyoq tomiri tortişib kolganda oyoqni harakatlantirmay, oyoq panjasini soğ oyoq bilan yoziş kerak. T.ga moyil odamlar suvda uzok suzmaganlari ma'qul. T. klonik bölişi, bunda muskullar goh tez-tez qisqarib, goh qisqa muddatga böşaşişi mumkin.
Umumiy T.da, mas., tutqanok xurujida odam huşidan ketişi va yikilib tuşişi mumkin. Bunday hollarda vraç çaqiriş zarur. T., odatda, kasallik alomati bölişi mumkin, şu boisdan uning sababini aniklaş va davolaş uçun vraçga murojaat qiliş şart.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИРИШИШ — мускулларнинг тўсатдан ғайриихтиёрий равишда қисқариши. Т. нерв системаси касалликларида (тутқаноқ, қоқшол, неврозлар), заҳарланиш, моддалар алмашинуви ва ички секреция безлари иши бузилганда рўй беради. Келиб чиқиш сабабига кўра, Т. эпизодик, тасодифий бўлиши ёки ҳафта, ой, йил давомида маълум вактда бир неча марта такрорланиб туриши мумкин. Баъзи беморларда Т. ташқи таъсиротлар (тўсатдан келган каттик товуш, баданга нина санчилиши) натижасида, чуқур нафас олганда, дим хонада, ичкиликни суиистеъмол қилганда тутиб қолади ёки зўраяди. Т. битта мускулда ёки бир гуруҳ мускулларда содир бўлиши мумкин.
Кучли тиришиш (тоник Т.) қисқа вақт давом этиши мумкин, бунда кўпинча қаттиқ оғриқ пайдо бўлади. Бундай Т. аксари узоқ юрилганда болдир мускулида, шунингдек, соппасоғ одамда чўмилиш пайтида рўй беради. Қуруқ жойда юрган пайтда пайдо бўлган Т.ни оёқ кафтини бир кўл билан ёзиб ва айни вақгда болдир суягини иккинчи қўл билан уқалаб йўқотиш мумкин. Ётганда ёки утирганда томир тортишиб қолганда тезда ўриндан туриб, оғрик оёқнинг кафти билан қаттик тираниш керак. Чўмилаётган пайтда сувда оёқ томири тортишиб колганда оёқни ҳаракатлантирмай, оёқ панжасини соғ оёқ билан ёзиш керак. Т.га мойил одамлар сувда узок сузмаганлари маъқул. Т. клоник бўлиши, бунда мускуллар гоҳ тез-тез қисқариб, гоҳ қисқа муддатга бўшашиши мумкин.
Умумий Т.да, мас., тутқанок хуружида одам ҳушидан кетиши ва йикилиб тушиши мумкин. Бундай ҳолларда врач чақириш зарур. Т., одатда, касаллик аломати бўлиши мумкин, шу боисдан унинг сабабини аниклаш ва даволаш учун врачга мурожаат қилиш шарт.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.