Tiş toşi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 425–426-b. — ziyouz.com
Tiş toşi — tişlar sirtidagi sarğiş yoki kulrang (kaşandalarda jigarrang, hatto qoramtir) qatlam. Milk ustida va milk ostida, tiş buynida hosil bölib, tiş koronkasi ildizini, ayniqsa, tiş ovqat çaynaşda iştirok etmasa (tiş kovak bulsa) hamda tiş töğri parvariş qilinmasa, tişning butun yuzasini qoplab olişi mumkin. T.t. tusatdan paydo bölmaydi. Dastlab tişda oqimtir karaşlar kuzga taşlanadi, ular kuçgan epiteliy, ovqat qoldiklari, bakteriya va şilliq moddalardan taşkil topadi, tişni tugri tozalab yuvganda yoki kattiqroq ovqat çaynaganda osonlik bilan köçib tuşişi mumkin. T.t. tişning içki yuzasini qoplab emal qismiga singib ketadi, uni köçiriş ança qiyin. Ba'zan bolalar va ösmirlar tişi böynida kukimtir qatlam (hoşiya) paydo böladi. U tiş emaliga birikib ketganligi uçun kuçirib oliş juda qiyin, bunga, asosan, tiş emaliga mikroorganizmlar kirişi sabab buladi. Tişdagi yumşoq karaşlar uz vaqtida davolanmasa, unga ohak tuzlari ötirib, T.t. ga aylanadi. T.t. astasekin milkni ezib qöyadi; bunda milk qonaydi, qiçişadi, oğizdan qölansa hid keladi, yiring ajralib, milk şilliq pardasining yalliğlanişi (gingivit)ga, şuningdek, parodontozga sabab bölişi mumkin.
T.t. tiş töqimalariga zararli ta'sir etmaydi. Uni faqat vraç olib taşlaydi (maxsus asbob yoki ultratovuş apparati yordamida).
T.t. paydo bölişining oldini oliş uçun ovqatni normal çaynaş (hamma tişlar bilan), suvi qoçgan non, suxari, sabzi, olma yeb turiş, kasal tişlarni davolatiş; yöq tişlar örnini tuldiriş (yasama tişlar bilan), yalliglangan milkni davolatiş lozim. Ovqatdan söng oğizni çayqaş, vaqtvaqti bilan stomatolog vraç körigidan ötib turiş lozim.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИШ ТОШИ — тишлар сиртидаги сарғиш ёки кулранг (кашандаларда жигарранг, ҳатто қорамтир) қатлам. Милк устида ва милк остида, тиш буйнида ҳосил бўлиб, тиш коронкаси илдизини, айниқса, тиш овқат чайнашда иштирок этмаса (тиш ковак булса) ҳамда тиш тўғри парвариш қилинмаса, тишнинг бутун юзасини қоплаб олиши мумкин. Т.т. тусатдан пайдо бўлмайди. Дастлаб тишда оқимтир карашлар кузга ташланади, улар кучган эпителий, овқат қолдиклари, бактерия ва шиллиқ моддалардан ташкил топади, тишни тугри тозалаб ювганда ёки каттиқроқ овқат чайнаганда осонлик билан кўчиб тушиши мумкин. Т.т. тишнинг ички юзасини қоплаб эмаль қисмига сингиб кетади, уни кўчириш анча қийин. Баъзан болалар ва ўсмирлар тиши бўйнида кукимтир қатлам (ҳошия) пайдо бўлади. У тиш эмалига бирикиб кетганлиги учун кучириб олиш жуда қийин, бунга, асосан, тиш эмалига микроорганизмлар кириши сабаб булади. Тишдаги юмшоқ карашлар уз вақтида даволанмаса, унга оҳак тузлари ўтириб, Т.т. га айланади. Т.т. астасекин милкни эзиб қўяди; бунда милк қонайди, қичишади, оғиздан қўланса ҳид келади, йиринг ажралиб, милк шиллиқ пардасининг яллиғланиши (гингивит)га, шунингдек, пародонтозга сабаб бўлиши мумкин.
Т.т. тиш тўқималарига зарарли таъсир этмайди. Уни фақат врач олиб ташлайди (махсус асбоб ёки ультратовуш аппарати ёрдамида).
Т.т. пайдо бўлишининг олдини олиш учун овқатни нормал чайнаш (ҳамма тишлар билан), суви қочган нон, сухари, сабзи, олма еб туриш, касал тишларни даволатиш; йўқ тишлар ўрнини тулдириш (ясама тишлар билан), яллигланган милкни даволатиш лозим. Овқатдан сўнг оғизни чайқаш, вақтвақти билан стоматолог врач кўригидан ўтиб туриш лозим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.