Tişli kitlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 427-b. — ziyouz.com
Tişli kitlar (Odontoceti) kitlarning kenja turkumi. Tanasining uz. 1,2—20 m. T.k. tişsiz kitlaraan 1—240 tagaça tişi bölişi bilan farq qiladi. Burun teşigi bitta. Boş suyagining yuz qismi asimmetrik bölib, pastki jağ kalla suyagidan kalta, uning oldingi qismi harakatsiz birikkan. T.k.ning asosiy möljal oliş (çamalaş) usuli — exolokatsiya. Eşitiş va tovuş organlari yaxşi rivojlangan. Exolokatsiya va eşitiş orqali özaro boğlanadi, oziğini topadi va suv ostida möljal oladi. T.k. murakkab tovuş signallaridan ham foydalanadi. 74 turi va 4 oilasi: kaşalotlar, ötkir tumşuqlilar, daryo delfinlari, delfinlar bor. Köpçiligi gala bölib yaşaydi. Deyarli hamma dengiz va okeanlarda tarqalgan. 2—6 yoşda jinsiy yetiladi. Baliq, boş oyokli mollyuskalar va qisqiçbaqasimonlar bilan oziklanadi. Ba'zi turlari ovlanadi. Kaşalot, kosatka, oq biqinli delfin va b.ning yoği, spermatseti hamda göştidan foydalaniladi. Köpgina turlarining soni keskin kamaygan. Bir qança turlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИШЛИ КИТЛАР (Odontoceti) китларнинг кенжа туркуми. Танасининг уз. 1,2—20 м. Т.к. тишсиз китлараан 1—240 тагача тиши бўлиши билан фарқ қилади. Бурун тешиги битта. Бош суягининг юз қисми асимметрик бўлиб, пастки жағ калла суягидан калта, унинг олдинги қисми ҳаракатсиз бириккан. Т.к.нинг асосий мўлжал олиш (чамалаш) усули — эхолокация. Эшитиш ва товуш органлари яхши ривожланган. Эхолокация ва эшитиш орқали ўзаро боғланади, озиғини топади ва сув остида мўлжал олади. Т.к. мураккаб товуш сигналларидан ҳам фойдаланади. 74 тури ва 4 оиласи: кашалотлар, ўткир тумшуқлилар, дарё дельфинлари, дельфинлар бор. Кўпчилиги гала бўлиб яшайди. Деярли ҳамма денгиз ва океанларда тарқалган. 2—6 ёшда жинсий етилади. Балиқ, бош оёкли моллюскалар ва қисқичбақасимонлар билан озикланади. Баъзи турлари овланади. Кашалот, косатка, оқ биқинли дельфин ва б.нинг ёғи, спермацети ҳамда гўштидан фойдаланилади. Кўпгина турларининг сони кескин камайган. Бир қанча турлари Халқаро Қизил китобга киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.