Toba
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 429-b. — ziyouz.com
Toba — mil. 4-a. oxiriga qadar hoz. Içki Mongoliya (XXR) hududida yaşagan köçmançi qabila. 3-a. örtalarigaça Syanbi qabila ittifoqiga kirgan. Kabila oqsoqoli Livey hukmronligi davrida (220—277) faol siyosiy rol öynay boşlagan. Xitoy bilan mustaxkam aloqalar örnatgan. 4-a. boşida Xitoydagi Ğarbiy Szin imperiyasi bilan birgalikda T.lar hunnularning Şim. Xan davlati bilan kuraş olib borişgan. Buning evaziga Xitoy imperatori 310 y. T.larga Dayszyun viloyatini, 315 y. esa, Çanşan viloyatini (hoz. Xebey viloyati) in'om etgan. T.lar Szin imperiyasi bilan harbiy ittifoqda bölsalarda undan mustaqil edilar. 2—3-a.larda T.larda uruğçilik munosabatlari saqlanib qolgan, 3-a. oxiri —4-a. boşlaridan merosiy hokimiyat vujudga kelgan. 4-a. oxirida T.lar özlarining Toba Vey (Şim. Vey) davlatini barpo etişgan. 4-a. oxiridan T.lar ötroq hayot tarziga ötişgan, xonaki çorvaçilik bilan bir qatorda dehqonçilik bilan ham şuğullangan. Keyinçalik boşqa xalklar bilan aralaşib ketgan va 7-a.dan boşlab T.lar nomi tarix saxifalarida uçramaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОБА — мил. 4-а. охирига қадар ҳоз. Ички Монголия (ХХР) ҳудудида яшаган кўчманчи қабила. 3-а. ўрталаригача Сянби қабила иттифоқига кирган. Кабила оқсоқоли Ливэй ҳукмронлиги даврида (220—277) фаол сиёсий роль ўйнай бошлаган. Хитой билан мустахкам алоқалар ўрнатган. 4-а. бошида Хитойдаги Ғарбий Цзинь империяси билан биргаликда Т.лар ҳуннуларнинг Шим. Хань давлати билан кураш олиб боришган. Бунинг эвазига Хитой императори 310 й. Т.ларга Дайцзюнь вилоятини, 315 й. эса, Чаншань вилоятини (ҳоз. Хэбей вилояти) инъом этган. Т.лар Цзинь империяси билан ҳарбий иттифоқда бўлсаларда ундан мустақил эдилар. 2—3-а.ларда Т.ларда уруғчилик муносабатлари сақланиб қолган, 3-а. охири —4-а. бошларидан меросий ҳокимият вужудга келган. 4-а. охирида Т.лар ўзларининг Тоба Вэй (Шим. Вэй) давлатини барпо этишган. 4-а. охиридан Т.лар ўтроқ ҳаёт тарзига ўтишган, хонаки чорвачилик билан бир қаторда деҳқончилик билан ҳам шуғулланган. Кейинчалик бошқа халклар билан аралашиб кетган ва 7-а.дан бошлаб Т.лар номи тарих сахифаларида учрамайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.