Tofalar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 513-b. — ziyouz.com
Tofalar (özlarini tofa, toxa deb ataşadi, ilgarigi nomi — karagaslar) — RFning Irkutsk viloyati, Nijneudinsk rni (Uda, Biryusa, Kan, Gutara, Iya va b. daryolari böyi)da yaşovçi xalq. 0,7 ming kişi (1990-y.lar örtalari). Turkiy tillarning uyğur guruhiga mansub tofa tilida sözlaşadi. Dindorlari — pravoslavlar, lekin, şomonlik ham qisman saqlangan. T.ning şakllanişida Jan. Sibirning ket, turkiy, mönğul va b. qabilalari iştirok etgan. Bu jarayonda asosiy rolni turkiylarning toba (dubo) qabilalari öynagan. T. şarqiy tuvaliklarga — tojinliklarga qarindoş bölib, faqat 1757 y.dan keyin ulardan ajralgan. 19-a.ga kelib alohida xalq sifatida şakllangan. 20-a. boşlarigaça T. quyidagi uruğlarga bölingan: kaş, sariqkaş, çoğdu, qoraçoğdu, çeptey va b. Maşğuloti — ovçilik va köçmançi buğuçilik bölgan. 20-a.da T. ötroq hayotga ötgan. 1980-y.lardan boşlab T.da öz tarixini örganiş va madaniyatini qayta tiklaşga intiliş kuçaygan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОФАЛАР (ўзларини тофа, тоха деб аташади, илгариги номи — карагаслар) — РФнинг Иркутск вилояти, Нижнеудинск рни (Уда, Бирюса, Кан, Гутара, Ия ва б. дарёлари бўйи)да яшовчи халқ. 0,7 минг киши (1990-й.лар ўрталари). Туркий тилларнинг уйғур гуруҳига мансуб тофа тилида сўзлашади. Диндорлари — православлар, лекин, шомонлик ҳам қисман сақланган. Т.нинг шаклланишида Жан. Сибирнинг кет, туркий, мўнғул ва б. қабилалари иштирок этган. Бу жараёнда асосий ролни туркийларнинг тоба (дубо) қабилалари ўйнаган. Т. шарқий туваликларга — тожинликларга қариндош бўлиб, фақат 1757 й.дан кейин улардан ажралган. 19-а.га келиб алоҳида халқ сифатида шаклланган. 20-а. бошларигача Т. қуйидаги уруғларга бўлинган: каш, сариқкаш, чоғду, қорачоғду, чептей ва б. Машғулоти — овчилик ва кўчманчи буғучилик бўлган. 20-а.да Т. ўтроқ ҳаётга ўтган. 1980-й.лардан бошлаб Т.да ўз тарихини ўрганиш ва маданиятини қайта тиклашга интилиш кучайган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.