Toğ bosimi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 598-b. — ziyouz.com
Toğ bosimi — toğ geomexanikasi fanida umumlaşma tuşunça bölib, Yer qa'rida tabiiy hamda sun'iy (işlab çiqariş. zaruriyati natijasida) holda namoyon böladigan turli kuçlanişlar majmuasi. T.b.ni vujudga keltiruvçi asosiy sabablardan biri gravitatsiyadir; tarqaliş maydoni, ta'sir kuçi va vaqti turliça bölgan qöşimça sabablar geotektonik jarayonlar, yer osti hamda yer usti inşootlarini qurilişi, foydali qazilmalarni qazib oliş jarayonlaridir. Toğjinslari massivida turli kuçlanişda va tezlikda namoyon böluvçi T.b. turli ijobiy (foydali qazilmalarni qazib olişni osonlaştiradi) yoki salbiy ok,ibatlarga olib keladi. T.b. namoyon bölişini başoratlaş, örganiş, uning oqibatlari oldini oliş — konçilik amaliyoti va fanining asosiy vazifasi. Kon inşootlarini töğri joylaştiriş, ötkaziş va ularni ta'minlaş T.b.ni tartibga solişning şaxtalarda keng qöllaniladigan mahalliy samarali vositasidir. T.b. tuşunçasi 19-a.da paydo bölgan. Özbekistonda T.b. ni boşqariş fani M. M. Protodyakonov asarlarida öz aksini topgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
TOF БОСИМИ — тоғ геомеханикаси фанида умумлашма тушунча бўлиб, Ер қаърида табиий ҳамда сунъий (ишлаб чиқариш. зарурияти натижасида) ҳолда намоён бўладиган турли кучланишлар мажмуаси. Т.б.ни вужудга келтирувчи асосий сабаблардан бири гравитациядир; тарқалиш майдони, таъсир кучи ва вақти турлича бўлган қўшимча сабаблар геотектоник жараёнлар, ер ости ҳамда ер усти иншоотларини қурилиши, фойдали қазилмаларни қазиб олиш жараёнларидир. Тоғжинслари массивида турли кучланишда ва тезликда намоён бўлувчи Т.б. турли ижобий (фойдали қазилмаларни қазиб олишни осонлаштиради) ёки салбий ок,ибатларга олиб келади. Т.б. намоён бўлишини башоратлаш, ўрганиш, унинг оқибатлари олдини олиш — кончилик амалиёти ва фанининг асосий вазифаси. Кон иншоотларини тўғри жойлаштириш, ўтказиш ва уларни таъминлаш Т.б.ни тартибга солишнинг шахталарда кенг қўлланиладиган маҳаллий самарали воситасидир. Т.б. тушунчаси 19-а.да пайдо бўлган. Ўзбекистонда Т.б. ни бошқариш фани М. М. Протодьяконов асарларида ўз аксини топган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.