Toğ kompasi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 604–605-b. — ziyouz.com
Toğ kompasi — toğ jinslari qatlamining yotiş elementlari: yotiş burçagining ölçami, oğiş va yönaliş tomonlarini aniqlaydigan asbob. Töğri törtburçak şakldagi magnitlanmaydigan plastinka taglikka örnatilgan kompas va qiyalik burçagini aniqlaşga moslaştirilgan oyna körsatgiçdan iborat. T.k.ning şim.—jan. yönalişi (S—Yu yoki N— S) taglikning uzun tomoniga parallel holda joylaştirilgan. Şarq — ğarb tomonlari (V—3) örni almaştirilib yozilgan. Kompas doirasi — limbi şim. qutbdan boşlab soat strelkasi harakatiga teskari yönalişda 360° ga bölingan. T.k. toğ jinsi qatlamiga uning yotişiga perpendikulyar ravişda yonboşi bilan, «S» harfli tomonini esa yotiş yönalişi böylab joylaştirilganda limbada şoqul körsatayotgan kiçik burçak — qatlamning yotiş burçagi, kompas yonboşi böylab qatlam yuzasidan ötkazilgan çiziq — yotiş çiziği deyiladi. Yotiş çiziğiga perpendikulyar çiziq, qatlamning yönalişini körsatadi. Qatlam azimuti unga T.k.ni gorizontal ravişda «S—Yu» yönalişini qatlam yönalişi çiziğiga moye joylaştirilganda magnit strelkasini şim. uçi doirasidagi körsatkiç — qatlam azimuti yönalişi böladi. T.k.dan geol. qidiruv işlarida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
TOF КОМПАСИ — тоғ жинслари қатламининг ётиш элементлари: ётиш бурчагининг ўлчами, оғиш ва йўналиш томонларини аниқлайдиган асбоб. Тўғри тўртбурчак шаклдаги магнитланмайдиган пластинка тагликка ўрнатилган компас ва қиялик бурчагини аниқлашга мослаштирилган ойна кўрсатгичдан иборат. Т.к.нинг шим.—жан. йўналиши (С—Ю ёки N— S) тагликнинг узун томонига параллел ҳолда жойлаштирилган. Шарқ — ғарб томонлари (В—3) ўрни алмаштирилиб ёзилган. Компас доираси — лимби шим. қутбдан бошлаб соат стрелкаси ҳаракатига тескари йўналишда 360° га бўлинган. Т.к. тоғ жинси қатламига унинг ётишига перпендикуляр равишда ёнбоши билан, «С» ҳарфли томонини эса ётиш йўналиши бўйлаб жойлаштирилганда лимбада шоқул кўрсатаётган кичик бурчак — қатламнинг ётиш бурчаги, компас ёнбоши бўйлаб қатлам юзасидан ўтказилган чизиқ — ётиш чизиғи дейилади. Ётиш чизиғига перпендикуляр чизиқ, қатламнинг йўналишини кўрсатади. Қатлам азимути унга Т.к.ни горизонтал равишда «С—Ю» йўналишини қатлам йўналиши чизиғига мое жойлаштирилганда магнит стрелкасини шим. учи доирасидаги кўрсаткич — қатлам азимути йўналиши бўлади. Т.к.дан геол. қидирув ишларида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.