Toğ qulaşi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 606-b. — ziyouz.com
Toğ qulaşi — katta hajmdagi toğ jinslari massasining uzilişi, yon bağir böylab qulab tuşişi. Tik (45— 50°) toğ yon bağirlari, dengiz qirğoqlarida, daryo vodiylarida sodir böladi. Toğ jinslarining nuraşi, yer osti va yuzasidagi suvning harakati, gravitatsiya ta'sirida vujudga keladi. T.q. köp hollarda zilzilalar, qurilişlar, konçilik işlarida texnika nazoratiga amal qilmaslik oqibatida kelib çiqadi. T.q. paytida turli ölçamdagi toş bölaklari tösatdan pastga qulab, toşlar uyumini hosil qiladi. T.q. natijasida daryo vodiylari tösilib qolib, köllar vujudga keladi. 1911 y.da Murğob daryosida yirik Usoy T.q. sodir bölgan. Natijada bal. 700—800 m keladigan tabiiy töğon va Sarez köli vujudga kelgan. T.q.ni örganiş va oldindan aytib beriş toğli ölkalarda turli qurilişlar olib borişda amaliy ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
TOҒ ҚУЛАШИ — катта ҳажмдаги тоғ жинслари массасининг узилиши, ён бағир бўйлаб қулаб тушиши. Тик (45— 50°) тоғ ён бағирлари, денгиз қирғоқларида, дарё водийларида содир бўлади. Тоғ жинсларининг нураши, ер ости ва юзасидаги сувнинг ҳаракати, гравитация таъсирида вужудга келади. Т.қ. кўп ҳолларда зилзилалар, қурилишлар, кончилик ишларида техника назоратига амал қилмаслик оқибатида келиб чиқади. Т.қ. пайтида турли ўлчамдаги тош бўлаклари тўсатдан пастга қулаб, тошлар уюмини ҳосил қилади. Т.қ. натижасида дарё водийлари тўсилиб қолиб, кўллар вужудга келади. 1911 й.да Мурғоб дарёсида йирик Усой Т.қ. содир бўлган. Натижада бал. 700—800 м келадиган табиий тўғон ва Сарез кўли вужудга келган. Т.қ.ни ўрганиш ва олдиндан айтиб бериш тоғли ўлкаларда турли қурилишлар олиб боришда амалий аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.