Toğ xrustali
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 605-b. — ziyouz.com
Toğ xrustali TOF XRUSTALI, toğ billuri kvars (SiO2)ning deyarli aralaşmalarsiz payettrali modifikatsiyasi; odatda, kimyoviy toza turi. Rangsiz, şaffof, ba'zan oç tutun rang, sargiş xili ham uçraydi. Trigonal singoniyada kristallanadi. Yirik, toza monokristallari kam, köproq metamorfik slanetslarning yoriq va böşliqlarida, turli tipdagi gidrotermal tomirlarning yoriqlarida, kamerali pegmatitlarda uçraydi. T.x.ning bir jinsli şaffof monokristallari optik asboblar hamda elektr va radiotexnikada pyezoelektrik mahsulotlar uçun qimmatbaho xom aşyo xisoblanadi. T.x. badiiy toş kesiş san'ati1 da, kvarsli oynalar va zargarli k buyumlari yasaşda ham işlatiladi.
T.x.ning yuqori sifatli xili sun'iy yöl bilan olinadi. T.x. konlari Rossiya (Ural, Oltoy), Ukraina, Xitoy, Braziliya, Şveysariyada mavjud. Özbekistonda T.x., asosan, Maydontol toğlarida topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
TOF ХРУСТАЛИ, тоғ биллури кварц (SiO2)нинг деярли аралашмаларсиз паеттрали модификацияси; одатда, кимёвий тоза тури. Рангсиз, шаффоф, баъзан оч тутун ранг, саргиш хили ҳам учрайди. Тригонал сингонияда кристалланади. Йирик, тоза монокристаллари кам, кўпроқ метаморфик сланецларнинг ёриқ ва бўшлиқларида, турли типдаги гидротермал томирларнинг ёриқларида, камерали пегматитларда учрайди. Т.х.нинг бир жинсли шаффоф монокристаллари оптик асбоблар ҳамда электр ва радиотехникада пьезоэлектрик маҳсулотлар учун қимматбаҳо хом ашё хисобланади. Т.х. бадиий тош кесиш санъати1 да, кварцли ойналар ва заргарли к буюмлари ясашда ҳам ишлатилади.
Т.х.нинг юқори сифатли хили сунъий йўл билан олинади. Т.х. конлари Россия (Урал, Олтой), Украина, Хитой, Бразилия, Швейцарияда мавжуд. Ўзбекистонда Т.х., асосан, Майдонтол тоғларида топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.