Tögarak çuvalçanglar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 823-b. — ziyouz.com
Tögarak çuvalçanglar TÖGARAK ÇUVALÇANGLAR, nematodalar (Nematoda) — birlamçi tana böşlikli çuvalçanglar sinfi. Tanasi ipsimon, duksimon, ba'zan limonsimon, boçkasimon; köndalang kesimi tögarak şaklda (nomi şundan). Erkin yaşovçi T.ç. mayda (0,05 mm dan 5, ba'zan 50 mm gaça), parazit turlari, odatda, mayda, lekin bir qança turlari 20 — 40 sm ga, ba'zan 8,4 m ga yetadi (kaşalotlar baçadonidan topilgan gigant platsentonema).
T.ç. ayrim jinsli; tuxum qöyadi yoki ayrim turlari tirik tuğib köpayadi. Erkin yaşovçi T.ç. bakteriyalar, suvötlar, detrit bilan, ayrim turlari yirtqiçlik qilib oziklanadi. T.ç. orasida köp turlari hayvonlar, ösimlik zamburuğlari va odamda parazitlik kiladi. 20000 dan ortiq turi bor. Yer yuzida juda keng tarqalgan; tuproq, dengiz va çuçuk suvlarda xay von va ösimlik töqimalarida uçraydi. Odam va hayvonlarga askaridolar, rişta, trixina va b., qişloq xöjaligi. ekinlariga börtma nematodalar, kartoşka, şoli, buğdoy nematodalari va b. ziyon keltiradi. Özbekistonda sabzavot va poliz ekinlari börtma nematodalar bilan kuçli zararlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎГАРАК ЧУВАЛЧАНГЛАР, нематодалар (Nematoda) — бирламчи тана бўшликли чувалчанглар синфи. Танаси ипсимон, дуксимон, баъзан лимонсимон, бочкасимон; кўндаланг кесими тўгарак шаклда (номи шундан). Эркин яшовчи Т.ч. майда (0,05 мм дан 5, баъзан 50 мм гача), паразит турлари, одатда, майда, лекин бир қанча турлари 20 — 40 см га, баъзан 8,4 м га етади (кашалотлар бачадонидан топилган гигант плацентонема).
Т.ч. айрим жинсли; тухум қўяди ёки айрим турлари тирик туғиб кўпаяди. Эркин яшовчи Т.ч. бактериялар, сувўтлар, детрит билан, айрим турлари йиртқичлик қилиб озикланади. Т.ч. орасида кўп турлари ҳайвонлар, ўсимлик замбуруғлари ва одамда паразитлик килади. 20000 дан ортиқ тури бор. Ер юзида жуда кенг тарқалган; тупроқ, денгиз ва чучук сувларда хай вон ва ўсимлик тўқималарида учрайди. Одам ва ҳайвонларга аскаридолар, ришта, трихина ва б., қишлоқ хўжалиги. экинларига бўртма нематодалар, картошка, шоли, буғдой нематодалари ва б. зиён келтиради. Ўзбекистонда сабзавот ва полиз экинлари бўртма нематодалар билан кучли зарарланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.