Toğay Murod
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 607–608-b. — ziyouz.com
Toğay Murod (taxallusi; asl ismşarifi Mengnorov Toğaymurod) (1948.3.2, Surxondaryo viloyati Denov tumani Xöjasoat qişloği — 2003.27.5, Toşkent) — Özbekiston xalq yozuvçisi (1999). Toşkent untining jurnalistika ftini tugatgan (1972). Respublika radiosida muharrir (1972—75), «Özbekiston fizkulturaçisi» gaz. da (1976—78), «Fan va turmuş» jurnalida (1982—84) adabiy xodim. 1984—86 y.larda Moskvada Oliy adabiyot kursida öqigan. Dastlab kiçik hikoyalari, oçerklari e'lon qilingan. Birinçi yirik qissasi — «Yulduzlar mangu yonadi» (1976). «Ot kişnagan oqşom» (1979), «Oydinda yurgan odamlar» (1980), «Momo Yer qöşiği» (1985) qissalarida qişloq hayotiga xos manzaralar aks etgan. Ularda halol, oqköngil, töğrisöz, mard özbek kişilarining betakror obrazlari yaratilgan. Özbek adabiyotining yutuği sifatida e'tirof etilgan bu qissalar tilining şoirona jozibadorligi, xarakterlarning yorqinligi, milliy ruhi bilan ajralib turadi. T.M. özbek va jahon adabiyotining eng yaxşi an'analarini muvaffaqiyat bilan davom ettirgan. «Otamdan qolgan dalalar» (1993) romanida Özbekistonning mustamlakaga aylanişi va tunu kun mehnat qilib, yaşayotgan özbek dehqonlarining mustabid tuzum yillaridagi oğir hayoti, iztiroblari hayotiy lavhalarda haqqoniy çizib berilgan. Asardagi Dehqonqul özbek mehnatkaşlarining umumlaşgan obrazi darajasiga kötarilgan. U boşiga yoğilgan minglab musibatlarga çidab yaşaşga majbur bölsa da, öz insoniy şa'ni, qadrqimmatini baland tutadi, mustamlakaçilarning yugurdaklarini ayovsiz foş etadi. Asar asosida badiiy film yaratilgan (2001). «Bu dunyoda ölib bölmaydi» romanida ham öz ijodiy mezonlariga sodiq qolib, yolğon e'tiqodlar, soxta şiorlarga aldanib, hayotini yelga sovurgan sobiqfirqa rahbarlarining majoziy obrazlarini hajviy böyoklarda tasvirlagan.
Jek Londonning «Boyning qizi» dramasi va hikoyalarini, E. SetonTompsonning «Yovvoyi yörğa» qissasini özbek tiliga tarjima qilgan. Abdulla Qodiriy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1994).
Ortiqboy Abdullayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОҒАЙ МУРОД (тахаллуси; асл исмшарифи Менгноров Тоғаймурод) (1948.3.2, Сурхондарё вилояти Денов тумани Хўжасоат қишлоғи — 2003.27.5, Тошкент) — Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1999). Тошкент унтининг журналистика фтини тугатган (1972). Республика радиосида муҳаррир (1972—75), «Ўзбекистон физкультурачиси» газ. да (1976—78), «Фан ва турмуш» журналида (1982—84) адабий ходим. 1984—86 й.ларда Москвада Олий адабиёт курсида ўқиган. Дастлаб кичик ҳикоялари, очерклари эълон қилинган. Биринчи йирик қиссаси — «Юлдузлар мангу ёнади» (1976). «От кишнаган оқшом» (1979), «Ойдинда юрган одамлар» (1980), «Момо Ер қўшиғи» (1985) қиссаларида қишлоқ ҳаётига хос манзаралар акс этган. Уларда ҳалол, оқкўнгил, тўғрисўз, мард ўзбек кишиларининг бетакрор образлари яратилган. Ўзбек адабиётининг ютуғи сифатида эътироф этилган бу қиссалар тилининг шоирона жозибадорлиги, характерларнинг ёрқинлиги, миллий руҳи билан ажралиб туради. Т.М. ўзбек ва жаҳон адабиётининг энг яхши анъаналарини муваффақият билан давом эттирган. «Отамдан қолган далалар» (1993) романида Ўзбекистоннинг мустамлакага айланиши ва туну кун меҳнат қилиб, яшаётган ўзбек деҳқонларининг мустабид тузум йилларидаги оғир ҳаёти, изтироблари ҳаётий лавҳаларда ҳаққоний чизиб берилган. Асардаги Деҳқонқул ўзбек меҳнаткашларининг умумлашган образи даражасига кўтарилган. У бошига ёғилган минглаб мусибатларга чидаб яшашга мажбур бўлса да, ўз инсоний шаъни, қадрқимматини баланд тутади, мустамлакачиларнинг югурдакларини аёвсиз фош этади. Асар асосида бадиий фильм яратилган (2001). «Бу дунёда ўлиб бўлмайди» романида ҳам ўз ижодий мезонларига содиқ қолиб, ёлғон эътиқодлар, сохта шиорларга алданиб, ҳаётини елга совурган собиқфирқа раҳбарларининг мажозий образларини ҳажвий бўёкларда тасвирлаган.
Жек Лондоннинг «Бойнинг қизи» драмаси ва ҳикояларини, Э. СэтонТомпсоннинг «Ёввойи йўрға» қиссасини ўзбек тилига таржима қилган. Абдулла Қодирий номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1994).
Ортиқбой Абдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.