Toğolça
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 613-b. — ziyouz.com
Toğolça (Primus divaricata) — ra'nodoşlar oilasi olxurilar turkumiga mansub mevali daraxt. Bolqon mamlakatlari, Kiçik Osiyo, Eron, Örta Osiyo va Kavkazda yovvoyi va madaniy holda tarkalgan. Böyi 3—10 m, serşox. Gullari oq, yakkayakka joylaşgan. Mart— apr. oylarida gullaydi, çetdan çanglanadi. Mevasi iyul— avg.da pişadi, oğirligi 2—12 g, dumaloq, çözinçoq yoki yassi, sariq, qizil, binafşa rang yoxud qora. Köçati bxbm, 6x8 m sxemada ötqaziladi. 2—3yili hosilga kiradi. Daraxtidan 300 kg gaça hosil olinadi. Tarkibida 10% gaça kand, 1,5—4% olma va limon kislotalari, 0,3—1,5% pektin, 16 mg% S vitamini va 2,8 mg% provitamin A bor. T., asosan, uruğidan köpaytiriladi. Şaftoli, olxöri, örik uçun payvandtag sifatida foydalaniladi. Mevasi xölligiça va konserva (kompot, qiyom, şarbat va b.) holida iste'mol qilinadi. T. yer tanlamaydi. Sovukka va şörga çidamli. Zararkunandalari: olma qandalasi, kora va sarik tillaqönğizlar; kasalliklari: klyasterosporioz va b.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОҒОЛЧА (Primus divaricata) — раънодошлар оиласи олхурилар туркумига мансуб мевали дарахт. Болқон мамлакатлари, Кичик Осиё, Эрон, Ўрта Осиё ва Кавказда ёввойи ва маданий ҳолда таркалган. Бўйи 3—10 м, сершох. Гуллари оқ, яккаякка жойлашган. Март— апр. ойларида гуллайди, четдан чангланади. Меваси июль— авг.да пишади, оғирлиги 2—12 г, думалоқ, чўзинчоқ ёки ясси, сариқ, қизил, бинафша ранг ёхуд қора. Кўчати бхбм, 6x8 м схемада ўтқазилади. 2—3йили ҳосилга киради. Дарахтидан 300 кг гача ҳосил олинади. Таркибида 10% гача канд, 1,5—4% олма ва лимон кислоталари, 0,3—1,5% пектин, 16 мг% С витамини ва 2,8 мг% провитамин А бор. Т., асосан, уруғидан кўпайтирилади. Шафтоли, олхўри, ўрик учун пайвандтаг сифатида фойдаланилади. Меваси хўллигича ва консерва (компот, қиём, шарбат ва б.) ҳолида истеъмол қилинади. Т. ер танламайди. Совукка ва шўрга чидамли. Зараркунандалари: олма қандаласи, кора ва сарик тиллақўнғизлар; касалликлари: клястероспориоз ва б.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.