«Tohir va Zuhra»
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 615-b. — ziyouz.com
«Tohir va Zuhra» - özbek xalq dostoni. Örta Osiyo, Volgaböyi, Ozarbayjonda Tohir va Zuhra nomi bilan afsonalar keng tarqalgan. Şu afsonalar asosida xalq ertaklari, dostonlari yaratilgan. Özbek xalqoğzaki ijodida ham «T. va 3.» nomli xalq ertagi va dostonlarining bir neça variantlari uçraydi. «T. va 3.» dostonida ikki yoş — Tohir va Zuhra örtasidagi fojiali muhabbat tasvirlanadi. Tohir va Zuhra syujeti asosida Sayyodiy (17— 18-a.lar) ayni nomda va Mullanafas «Zuhra va Tohir» dostonlarini yaratganlar. Şuningdek, Sobir Abdulla «T. va 3.» musiqali dramasini yozgan (1938), «Özbekfilm» kinostudiyasi şu nomda kinofilm yaratgan (1945).
TOHIR ibn HUSAYN (775/776- 822) — Tohiriylar davlati va sulolasi asosçisi (821—822). Arab xalifaligiga qarşi Movarounnahrda kötarilgan Rofe ibn Lays qözğoloninç bostirişda qatnaşgan. Horun arRaşid vafotidan keyin xalifalik taxtiga egalik qiliş uçun boşlangan kuraşlarda Ma'mun qöşini qömondoni. Ma'mun xalifaligi davrida Jazira (Mesopotamiya) noibi va Bağdod harbiy garnizoni boşliği (sohib aşşurot). 821 y. Xuroson noibi etib tayinlangan. Xurosonni xalifalikdan ajratib oliş maqsadida abbosiylarga böysunişdan boş tortgan. Ma'mun yuborgan fitnaçilar tomonidan zaharlab öldirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ТОҲИР ВА ЗУҲРА» - ўзбек халқ достони. Ўрта Осиё, Волгабўйи, Озарбайжонда Тоҳир ва Зуҳра номи билан афсоналар кенг тарқалган. Шу афсоналар асосида халқ эртаклари, достонлари яратилган. Ўзбек халқоғзаки ижодида ҳам «Т. ва 3.» номли халқ эртаги ва достонларининг бир неча вариантлари учрайди. «Т. ва 3.» достонида икки ёш — Тоҳир ва Зуҳра ўртасидаги фожиали муҳаббат тасвирланади. Тоҳир ва Зуҳра сюжети асосида Сайёдий (17— 18-а.лар) айни номда ва Мулланафас «Зуҳра ва Тоҳир» достонларини яратганлар. Шунингдек, Собир Абдулла «Т. ва 3.» мусиқали драмасини ёзган (1938), «Ўзбекфильм» киностудияси шу номда кинофильм яратган (1945).
ТОҲИР ибн ҲУСАЙН (775/776- 822) — Тоҳирийлар давлати ва сулоласи асосчиси (821—822). Араб халифалигига қарши Мовароуннаҳрда кўтарилган Рофе ибн Лайс қўзғолонинч бостиришда қатнашган. Ҳорун арРашид вафотидан кейин халифалик тахтига эгалик қилиш учун бошланган курашларда Маъмун қўшини қўмондони. Маъмун халифалиги даврида Жазира (Месопотамия) ноиби ва Бағдод ҳарбий гарнизони бошлиғи (соҳиб ашшурот). 821 й. Хуросон ноиби этиб тайинланган. Хуросонни халифаликдан ажратиб олиш мақсадида аббосийларга бўйсунишдан бош тортган. Маъмун юборган фитначилар томонидан заҳарлаб ўлдирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.