Tohiriylar davlati
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 616–617-b. — ziyouz.com
Tohiriylar davlati - Abbosiylar xalifaligi parçalanişi munosabati bilan Xurosonda taşkil topgan davlat (821—873). Asosçisi — Tohir ibn Husapn. 821 y.da Tohir ibn Husayn Xuroson va Movarounnahrning noibi etib tayinlangan. U xalifalikdan mustaqil bölişga harakat qilgan. Xutbadan xalifa nomi çiqartirib taşlangan. Şunday qilib, Xuroson va Movarounnahr boşqaruvi tohiriylar xonadoniga meros bölib qolgan. Tohir ibn ğusaynning öğli Abul Abbos Abdulloh noibligi (828—844) davrida ma'muriy markaz Marvdan Nişopur ş.ga köçirilgan. Tohiriylar davrida Somonxudot avlodlari Movarounnahr şaharlarida mahalliy noib edilar. Tohiriylar ularni özlariga tobe sifatida tan olganlar. Tohiriylar rasman özlarini xalifaga tobe deb körsatsalarda amalda mutlaqo mustaqil iş yuritganlar. Ular dastavval siyosiy hokimiyatni mustahkamlaşga va qişloq xöjaligi. ni tartibga solişga harakat qilişgan. Dehqrnçilik vohalarining suv ta'minotini yaxşilaş uçun yangi kanallar qazilgan. Tohiriylar davlat boşqaruvi, fuqarolarga munosabat, ayniqsa, soliq tartiblariga alohida ahamiyat berganlar. Mulkdor dehqonlarning jabrzulmidan, oğir soliqlardan bezor bölgan aholi mamlakatda tez-tez qözğolon kötarib turgan. 9-a.ning 60-y.larida Xurosonda ğoziylar faolligida xalq qözğoloni avj olib ketgan. 873 y.da Tohiriylar hukmronligi tugatilib, yangi Safforiplar davlati taşkil topgan. Mamlakatda sodir bölgan bunday siyosiy özgarişdan söng Movarounnahr Xurosondan ajralib öz mustaqilligini töla tiklab oliş imkoniga ega bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОҲИРИЙЛАР ДАВЛАТИ - Аббосийлар халифалиги парчаланиши муносабати билан Хуросонда ташкил топган давлат (821—873). Асосчиси — Тоҳир ибн Ҳусапн. 821 й.да Тоҳир ибн Ҳусайн Хуросон ва Мовароуннаҳрнинг ноиби этиб тайинланган. У халифаликдан мустақил бўлишга ҳаракат қилган. Хутбадан халифа номи чиқартириб ташланган. Шундай қилиб, Хуросон ва Мовароуннаҳр бошқаруви тоҳирийлар хонадонига мерос бўлиб қолган. Тоҳир ибн ғусайннинг ўғли Абул Аббос Абдуллоҳ ноиблиги (828—844) даврида маъмурий марказ Марвдан Нишопур ш.га кўчирилган. Тоҳирийлар даврида Сомонхудот авлодлари Мовароуннаҳр шаҳарларида маҳаллий ноиб эдилар. Тоҳирийлар уларни ўзларига тобе сифатида тан олганлар. Тоҳирийлар расман ўзларини халифага тобе деб кўрсатсаларда амалда мутлақо мустақил иш юритганлар. Улар даставвал сиёсий ҳокимиятни мустаҳкамлашга ва қишлоқ хўжалиги. ни тартибга солишга ҳаракат қилишган. Деҳқрнчилик воҳаларининг сув таъминотини яхшилаш учун янги каналлар қазилган. Тоҳирийлар давлат бошқаруви, фуқароларга муносабат, айниқса, солиқ тартибларига алоҳида аҳамият берганлар. Мулкдор деҳқонларнинг жабрзулмидан, оғир солиқлардан безор бўлган аҳоли мамлакатда тез-тез қўзғолон кўтариб турган. 9-а.нинг 60-й.ларида Хуросонда ғозийлар фаоллигида халқ қўзғолони авж олиб кетган. 873 й.да Тоҳирийлар ҳукмронлиги тугатилиб, янги Саффориплар давлати ташкил топган. Мамлакатда содир бўлган бундай сиёсий ўзгаришдан сўнг Мовароуннаҳр Хуросондан ажралиб ўз мустақиллигини тўла тиклаб олиш имконига эга бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.