Tojmahal
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 458-b. — ziyouz.com
Tojmahal - Hindistondagi boburiylar sulolasi davriga oid me'moriy yodgorlik (1631 — 52). Agra ş. yaqinidagi Jamna daryosi böyida Şoh Jahon suyukli xotini Arjumandga (Mumtoz Mahal begim, Mumtoz Bibika Rauza nomlari bilan maşhur bölgan) atab vafotidan (1631 y. 7 iyul) söng qurdirgan. Keyinçalik özi ham şu yerga dafn qilingan.
Maqbara (loyiha me'mori Usto Ahmad Lahori) turk me'mori Muhammad Isoxon afandi boşçiligida bunyod etilgan. T. murabba tarhli, 3 qavatli, 5 gumbazli. Marmar supa (104x|04x7 m) ustiga qurilgan. 4 burçagidagi ingiçka minoralar (bal. 45 m) maqbaraga özgaça husn bağişlagan. Devorlari oq marmar bilan qoplangan, turli rangdagi qimmatbaho toşlar (haqiq, marvarid, sadaf, qahrabo, zumrad, yoqut, fil suyagi va b.)dan qadama naqşlar işlangan. Boş tarzi (eni 56,7 m) peştoq ravokli. Maqbaraning old tomoniga 2 qator daraxtlar ekilgan, favvorali hovuz, gulzorlaştirilgan uzun yölka bor. Zinapoyalar bilan marmar supaga çiqib, öyma naqşli eşikdan maqbaraga kiriladi. Örtadagi katta gumbazli xonada qora marmarli sağana (Şri Lankadan keltirilgan) qöyilgan. T.ning beqiyos husni boğning jan. darvozasi orqali közga yaqqol taşlanadi. Mahobatli bino qurilişida na faqat Hindiston, balki Örta Osiyo, Eron, Vizantiya me'morlarining öziga xos uslublari öz ifodasini topgan. Maqbara qurilişida ğişt teruvçi qandahorlik Muhammad Xanif, multonlik Muhammad Sayid, minorada mahalliy usta Ismoilxon Rumiy, samarqandlik Muhammad Şarif, lahorlik Kozimxonlar ğamda köpgina naqqoş va xattotlar qatorida buxorolik ota Muhammad va Şukur naqqoşlar qatnaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОЖМАҲАЛ - Ҳиндистондаги бобурийлар сулоласи даврига оид меъморий ёдгорлик (1631 — 52). Агра ш. яқинидаги Жамна дарёси бўйида Шоҳ Жаҳон суюкли хотини Аржумандга (Мумтоз Маҳал бегим, Мумтоз Бибика Рауза номлари билан машҳур бўлган) атаб вафотидан (1631 й. 7 июль) сўнг қурдирган. Кейинчалик ўзи ҳам шу ерга дафн қилинган.
Мақбара (лойиҳа меъмори Усто Аҳмад Лаҳори) турк меъмори Муҳаммад Исохон афанди бошчилигида бунёд этилган. Т. мурабба тарҳли, 3 қаватли, 5 гумбазли. Мармар супа (104х|04х7 м) устига қурилган. 4 бурчагидаги ингичка миноралар (бал. 45 м) мақбарага ўзгача ҳусн бағишлаган. Деворлари оқ мармар билан қопланган, турли рангдаги қимматбаҳо тошлар (ҳақиқ, марварид, садаф, қаҳрабо, зумрад, ёқут, фил суяги ва б.)дан қадама нақшлар ишланган. Бош тарзи (эни 56,7 м) пештоқ равокли. Мақбаранинг олд томонига 2 қатор дарахтлар экилган, фавворали ҳовуз, гулзорлаштирилган узун йўлка бор. Зинапоялар билан мармар супага чиқиб, ўйма нақшли эшикдан мақбарага кирилади. Ўртадаги катта гумбазли хонада қора мармарли сағана (Шри Ланкадан келтирилган) қўйилган. Т.нинг беқиёс ҳусни боғнинг жан. дарвозаси орқали кўзга яққол ташланади. Маҳобатли бино қурилишида на фақат Ҳиндистон, балки Ўрта Осиё, Эрон, Византия меъморларининг ўзига хос услублари ўз ифодасини топган. Мақбара қурилишида ғишт терувчи қандаҳорлик Муҳаммад Ханиф, мултонлик Муҳаммад Сайид, минорада маҳаллий уста Исмоилхон Румий, самарқандлик Муҳаммад Шариф, лаҳорлик Козимхонлар ғамда кўпгина наққош ва хаттотлар қаторида бухоролик ота Муҳаммад ва Шукур наққошлар қатнашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.