Tokarlik stanogi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 466–467-b. — ziyouz.com
Tokarlik stanogi - 1) maşi nasozlikda — asosan, doiraviy sirtli buyumlarga yönib işlov beradigan stanok; metall kesiş stanoklarining asosiy guruhini taşkil qiladi. T.ye. yordamida sirtlarni yöniş, sirtlarda içki va taşqi rezbalar oçiş, parmalaş, zenkerlaş (parmalangan teşiklarga tozalab işlov beriş), teşiklarni yönib kengaytiriş, plaşka hamda metçiklar bilan rezba oçiş, bir-biriga işqalab moslaş mumkin. Asosiy harakatni zagotovka (xomaki detal), qöşimça ğarakatni kesuvçi asbob — keskiç bajaradi. Zagotovka povolokli, kulaçokli, gidravlik yoki pnevmatik patron orqali stanok şpindelidan aylanadi; şpindel esa tezliklar qutisidan harakatlanadi. Keskiç supportning salazkasi bilan birgalikda suriş validan yoki suriş vintidan (rezba oçişda) suriladi. Suriş vali va suriş vinti T.s.ning surişlar mexanizmidan aylanadi. T.s.ning markazlovçi, rezba oçiş, tokarlikrevolver (aylanma kallakli), bir şpindelli va köp şpindelli karusel (şpindeli tik joilaşgan), köp keskiçli va b. turlari bor.
T.ye. oddiy, universal, raqamli dastur böyiça boşqariladigan avtomat va yarim avtomat turlarga xam bölinadi. Oddiy va universal T.s.lar detallarni donalab va kiçik seriyalab işlab çiqariş.da, avtomat va yarim avtomat T.s.lar köplab (köp seriyalab) işlab çiqariş.da qöllanadi. T.s.ning asosiy qismlari: qirindi va sovituvçi suyuqlik töplanadigan toğorasimon tub; stanina, support va ketingi babka (qözğaluvçan) hamda ularni yönaltirgiç; şpindel va tezliklar kutisi joilaşgan qözalmas old babka; uzatmalar qutisi; fartuk; support; karetka; köndalang salazkalar; keskiç örnatiladigan burilma qism; elekr dvigatel. Karetka va köndalang salazkalar qölda yoki avtomatik tarzda suriladi. T.s.ning elektr dvigateli bir yoki köp tezlikli asinxron dvigateldan iborat. Ba'zan, boşqa yuritmalar (mas., gidravlik yuritmalar) ham qöllanişi mumkin. Hozir yirik korxonalarda, asosan, dusturli avtomat va yarim avtomat T.s.lari işlatiladi (q. Karusel stanok, Revolver stanok); 2) yoğoçga işlov beriş stanogi qam xuddi metallga işlov beriş stanogiga öxşaydi. Unda aylanma sirtli yogoç buyumlarga yönib işlov beriladi. Uning buyum markazga mahkamlanadigan va yon tomoniga mahkamlanadigan turlari bor.
Q.: Karusel stanok, Revolver stanok
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОКАРЛИК СТАНОГИ - 1) маши насозликда — асосан, доиравий сиртли буюмларга йўниб ишлов берадиган станок; металл кесиш станокларининг асосий гуруҳини ташкил қилади. Т.е. ёрдамида сиртларни йўниш, сиртларда ички ва ташқи резьбалар очиш, пармалаш, зенкерлаш (пармаланган тешикларга тозалаб ишлов бериш), тешикларни йўниб кенгайтириш, плашка ҳамда метчиклар билан резьба очиш, бир-бирига ишқалаб мослаш мумкин. Асосий ҳаракатни заготовка (хомаки деталь), қўшимча ғаракатни кесувчи асбоб — кескич бажаради. Заготовка поволокли, кулачокли, гидравлик ёки пневматик патрон орқали станок шпинделидан айланади; шпиндель эса тезликлар қутисидан ҳаракатланади. Кескич суппортнинг салазкаси билан биргаликда суриш валидан ёки суриш винтидан (резьба очишда) сурилади. Суриш вали ва суриш винти Т.с.нинг суришлар механизмидан айланади. Т.с.нинг марказловчи, резьба очиш, токарликревольвер (айланма каллакли), бир шпинделли ва кўп шпинделли карусел (шпиндели тик жоилашган), кўп кескичли ва б. турлари бор.
Т.е. оддий, универсал, рақамли дастур бўйича бошқариладиган автомат ва ярим автомат турларга хам бўлинади. Оддий ва универсал Т.с.лар деталларни доналаб ва кичик сериялаб ишлаб чиқариш.да, автомат ва ярим автомат Т.с.лар кўплаб (кўп сериялаб) ишлаб чиқариш.да қўлланади. Т.с.нинг асосий қисмлари: қиринди ва совитувчи суюқлик тўпланадиган тоғорасимон туб; станина, суппорт ва кетинги бабка (қўзғалувчан) ҳамда уларни йўналтиргич; шпиндел ва тезликлар кутиси жоилашган қўзалмас олд бабка; узатмалар қутиси; фартук; суппорт; каретка; кўндаланг салазкалар; кескич ўрнатиладиган бурилма қисм; элекр двигатель. Каретка ва кўндаланг салазкалар қўлда ёки автоматик тарзда сурилади. Т.с.нинг электр двигатели бир ёки кўп тезликли асинхрон двигателдан иборат. Баъзан, бошқа юритмалар (мас., гидравлик юритмалар) ҳам қўлланиши мумкин. Ҳозир йирик корхоналарда, асосан, дустурли автомат ва ярим автомат Т.с.лари ишлатилади (қ. Карусель станок, Револьвер станок); 2) ёғочга ишлов бериш станоги қам худди металлга ишлов бериш станогига ўхшайди. Унда айланма сиртли ёгоч буюмларга йўниб ишлов берилади. Унинг буюм марказга маҳкамланадиган ва ён томонига маҳкамланадиган турлари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.