Toksikologiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 469–470-b. — ziyouz.com
Toksikologiya (yun. toxikon zahar va ...logiya) — tibbiyot sohasi; zaharli moddalarning fizik va kimyoviy xususiyatlari, ularning tirik organizmlarga ta'siri mexanizmi, zaharlaniş alomatlarini örganadi. Zaharlanişning oldini oliş va davolaş vositalarini, şuningdek, zaharlarning kiçik dozalarda davo ta'siriga ega ekanligini aniqlaş va undan foydalaniş yöllarini izlab topiş işlari bilan şuğullanadi.
T.ning asosiy maqsadi, asosan, etiologiyasi kimyoviy omil hisoblanadigan noepidemik kasalliklarning kelib çikiş sabablarini aniklaş, oldini oliş va davolaş hamda moddalarning inson organizmiga uzoq muddat davomida zararli ta'sirini örganiş va bartaraf etişga karatilgan.
T. kommunal gigiyena fanining asosiy bölimlaridan bölib, tibbiyot oliy öquv yurtlarining tibbiy profilaktika ftlarida öqitiladi. T.ning fan sifatida rivojlanişida Ş.T.Otaboyev, T.I.Iskandarov va b.ning hissasi katta.
Özbekiston olimlari tomonidan hayvonlar ustida ötkazilgan tajriba natijalariga asoslanib moddalarning zaharliligi va xavfliligini bağolaş böyiça tasnif işlab çiqilgan. Unga muvofiq, zaharli moddalarning organizmga tuşiş yöllari, ölimga olib boruvçi örtaça dozasi (konsentratsiyasi) va b.ni bir-biriga boğlagan holda xavflilik sinflariga böliş tavsiya qilingan.
«Özbekiston Respublikasi Davlat sanitariya nazorati töğrisida»gi qonunga asosan, hukumatimizning toksikologiya sohasidagi mutaxassis olimlari (Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy tadqiqot inti, II ToşTI kommunal gigiyena kafedrasi va Markaziy ilmiy tadqiqot lab. toksikologiya bölimi xodimlari) tomonidan barça yangi kimyoviy moddalarning zaharlilik va xavflilik darajalari örganiladi. Mac, fosgen kislotasi birikmalarining zaharlilik darajasi, ularning kimyoviy tuzilişiga boğliqlik qonuniyatlari aniqlandi (G.T. Iskandarova). Mazkur qonuniyatlarga muvofiq, kimyogar va biolog olimlar hamkorligida kam zaharli va yuqori samarali defoliantlar işlab çiqildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОКСИКОЛОГИЯ (юн. toxikon заҳар ва ...логия) — тиббиёт соҳаси; заҳарли моддаларнинг физик ва кимёвий хусусиятлари, уларнинг тирик организмларга таъсири механизми, заҳарланиш аломатларини ўрганади. Заҳарланишнинг олдини олиш ва даволаш воситаларини, шунингдек, заҳарларнинг кичик дозаларда даво таъсирига эга эканлигини аниқлаш ва ундан фойдаланиш йўлларини излаб топиш ишлари билан шуғулланади.
Т.нинг асосий мақсади, асосан, этиологияси кимёвий омил ҳисобланадиган ноэпидемик касалликларнинг келиб чикиш сабабларини аниклаш, олдини олиш ва даволаш ҳамда моддаларнинг инсон организмига узоқ муддат давомида зарарли таъсирини ўрганиш ва бартараф этишга каратилган.
Т. коммунал гигиена фанининг асосий бўлимларидан бўлиб, тиббиёт олий ўқув юртларининг тиббий профилактика фтларида ўқитилади. Т.нинг фан сифатида ривожланишида Ш.Т.Отабоев, Т.И.Искандаров ва б.нинг ҳиссаси катта.
Ўзбекистон олимлари томонидан ҳайвонлар устида ўтказилган тажриба натижаларига асосланиб моддаларнинг заҳарлилиги ва хавфлилигини бағолаш бўйича тасниф ишлаб чиқилган. Унга мувофиқ, заҳарли моддаларнинг организмга тушиш йўллари, ўлимга олиб борувчи ўртача дозаси (концентрацияси) ва б.ни бир-бирига боғлаган ҳолда хавфлилик синфларига бўлиш тавсия қилинган.
«Ўзбекистон Республикаси Давлат санитария назорати тўғрисида»ги қонунга асосан, ҳукуматимизнинг токсикология соҳасидаги мутахассис олимлари (Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий тадқиқот инти, II ТошТИ коммунал гигиена кафедраси ва Марказий илмий тадқиқот лаб. токсикология бўлими ходимлари) томонидан барча янги кимёвий моддаларнинг заҳарлилик ва хавфлилик даражалари ўрганилади. Mac, фосген кислотаси бирикмаларининг заҳарлилик даражаси, уларнинг кимёвий тузилишига боғлиқлик қонуниятлари аниқланди (Г.Т. Искандарова). Мазкур қонуниятларга мувофиқ, кимёгар ва биолог олимлар ҳамкорлигида кам заҳарли ва юқори самарали дефолиантлар ишлаб чиқилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.