Toksikologiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 470–471-b. — ziyouz.com
Toksikologiya TOKSIKOLOGIYA, veterinariya toksikologiyasi — zaharli moddalar xususiyatlari va ularning qayvonlar (qişloq xöjaligi. hayvonlari, ovlanadigan va boqiladigan yovvoyi hayvonlar, baliqlar, asalarilar) organizmiga ta'sirini, pestitsidlar qoldiklari va b. zaharli moddalar bilan ifloslangan ozuqalarni veterinariyasanitariya jihatidan baholaş, zaharli ösimliklar, mikroskopik zamburuğlar, suv ötlaridan zaharlaniş va ularning oldini oliş, zaharlangan xayvonlarni davolaş, ozuqalarda, xeş göşt mahsulotlaridagi zaharli kimyoviy birikmalarning ruxsat etilgan qoldiq miqdorini aniklaş, ularni tahlil kiliş va b. masalalar bilan şuğullanadi.
Veterinariya toksikologiyasi sohasida 20-a.ning 70-y.larida Özbekiston veterinariya institutö toksikologiya bölimida, Samarkand qiimoq xöjagik instituti veterinariya fti kafedralarida i.t.lar amalga oşirildi. Özbekiston hududida ösadigan zaharli ösimliklardan kampirçopon, mingdevona, bangidevona singari ösimliklar, gallani zararlovçi krrakuya, çorva ozukasida işlatiluvçi kunjara, şeluxa, çigit singari paxta çiqindilari tarkibidagi gossipol moddalari, şuningdek, kimyoviy pestitsidlar bilan qişloq xöjalik hayvonlarining zaharlanişini taşxis qiliş, ozuqa va çorvaçilik mahsulotlarini veterinariyasanitariya jihatidan baholaş masalalari böyiça muhim ilmiy işlar olib borildi. Veterinariya T.si rivojlanişiga özbekistonlik olimlardan X.Z. Ibragimov, N. X. Şevçenko, F.I.Ibodullayev, R.X.Xaitov, T.B.Boymurodov, Q.Norboyev, N. Davlatov, V.R.Xaitov, D.Ş.Muratov va b. muhim hissa qöşdilar.
Özbekiston Respublikasi Davlat veterinariya xizmati tizimiga kiruvçi Respublika veterinariya lab.da, Qoraqalpoğiston, viloyatlar va Toşkent ş. veterinariya lab.larida kimyotoksikologiya bölimlari mavjud bölib, ular tomonidan hayvonlar zaharlanişida diagnostik tekşirişlar, şuningdek, pestitsidlar koldiqlarini saqlovçi çorvaçilik mahsulotlari hamda ozuqalarini veterinariyasanitariya ekspertizasi ötkaziladi.
Ad.: Radkeviç P.Ye., Veterinarnaya toksikologiya, M., 1972.
Hoşim Nurmamatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОКСИКОЛОГИЯ, ветеринария токсикологияси — заҳарли моддалар хусусиятлари ва уларнинг қайвонлар (қишлоқ хўжалиги. ҳайвонлари, овланадиган ва боқиладиган ёввойи ҳайвонлар, балиқлар, асаларилар) организмига таъсирини, пестицидлар қолдиклари ва б. заҳарли моддалар билан ифлосланган озуқаларни ветеринариясанитария жиҳатидан баҳолаш, заҳарли ўсимликлар, микроскопик замбуруғлар, сув ўтларидан заҳарланиш ва уларнинг олдини олиш, заҳарланган хайвонларни даволаш, озуқаларда, хеш гўшт маҳсулотларидаги заҳарли кимёвий бирикмаларнинг рухсат этилган қолдиқ миқдорини аниклаш, уларни таҳлил килиш ва б. масалалар билан шуғулланади.
Ветеринария токсикологияси соҳасида 20-а.нинг 70-й.ларида Ўзбекистон ветеринария институтў токсикология бўлимида, Самарканд қиимоқ хўжагик институти ветеринария фти кафедраларида и.т.лар амалга оширилди. Ўзбекистон ҳудудида ўсадиган заҳарли ўсимликлардан кампирчопон, мингдевона, бангидевона сингари ўсимликлар, галлани зарарловчи крракуя, чорва озукасида ишлатилувчи кунжара, шелуха, чигит сингари пахта чиқиндилари таркибидаги госсипол моддалари, шунингдек, кимёвий пестицидлар билан қишлоқ хўжалик ҳайвонларининг заҳарланишини ташхис қилиш, озуқа ва чорвачилик маҳсулотларини ветеринариясанитария жиҳатидан баҳолаш масалалари бўйича муҳим илмий ишлар олиб борилди. Ветеринария Т.си ривожланишига ўзбекистонлик олимлардан Х.З. Ибрагимов, Н. X. Шевченко, Ф.И.Ибодуллаев, Р.Х.Хаитов, Т.Б.Боймуродов, Қ.Норбоев, Н. Давлатов, В.Р.Хаитов, Д.Ш.Муратов ва б. муҳим ҳисса қўшдилар.
Ўзбекистон Республикаси Давлат ветеринария хизмати тизимига кирувчи Республика ветеринария лаб.да, Қорақалпоғистон, вилоятлар ва Тошкент ш. ветеринария лаб.ларида кимётоксикология бўлимлари мавжуд бўлиб, улар томонидан ҳайвонлар заҳарланишида диагностик текширишлар, шунингдек, пестицидлар колдиқларини сақловчи чорвачилик маҳсулотлари ҳамда озуқаларини ветеринариясанитария экспертизаси ўтказилади.
Ад.: Радкевич П.Е., Ветеринарная токсикология, М., 1972.
Ҳошим Нурмаматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.