Tölğama
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 831–832-b. — ziyouz.com
Tölğama — jang çoğida ğanim kuçlarini qanotlardan aylanib ötiş, yon va orqa tomondan zarba beriş. Örta ayerlarda möğul va turkiylar, xususan, şayboniylar tarafidan muxrrabalarda muttasil qöllangan maxsus harbiy taktik amaliyot. Amir Temur armiyasida bunday taktik amaliyotni amalga oşiruvçi alohida qism mavjud bölgan va u qunbul (qutbul) atamasi bn nomlangan. T.ga binoan, duşman kuçlari qanotlardan kuçli hujumga uçragan va parokanda qilingan. «T.» atamasi «Boburnoma»sa qayd etilgan. Şayboniyxon tomonidan aynan T.ning qöllanişi natijasida 1500 y. Saripulda bölgan jangda Bobur mağlubiyatga uçragan edi. «Boburnoma»da yozilişiça: «Özbekning uruşda bir uluğ hunari uşbu tölğamadur, heç uruşi tölğamasiz bölmas». Bobur uşbu taktik amaliyotni keyinçalik özlaştirgan va qator janglarda, xususan, 1526 y. Panipatda sulton Ibrohim Lödiy bn bölgan töqnaşuvda qöllagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎЛҒАМА — жанг чоғида ғаним кучларини қанотлардан айланиб ўтиш, ён ва орқа томондан зарба бериш. Ўрта аерларда мўғул ва туркийлар, хусусан, шайбонийлар тарафидан мухррабаларда муттасил қўлланган махсус ҳарбий тактик амалиёт. Амир Темур армиясида бундай тактик амалиётни амалга оширувчи алоҳида қисм мавжуд бўлган ва у қунбул (қутбул) атамаси бн номланган. Т.га биноан, душман кучлари қанотлардан кучли ҳужумга учраган ва пароканда қилинган. «Т.» атамаси «Бобурнома»ца қайд этилган. Шайбонийхон томонидан айнан Т.нинг қўлланиши натижасида 1500 й. Сарипулда бўлган жангда Бобур мағлубиятга учраган эди. «Бобурнома»да ёзилишича: «Ўзбекнинг урушда бир улуғ ҳунари ушбу тўлғамадур, ҳеч уруши тўлғамасиз бўлмас». Бобур ушбу тактик амалиётни кейинчалик ўзлаштирган ва қатор жангларда, хусусан, 1526 й. Панипатда султон Иброҳим Лўдий бн бўлган тўқнашувда қўллаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.