Tolstoy Aleksey Nikolayeviç
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 480–481-b. — ziyouz.com
Tolstoy Aleksey Nikolayeviç [1882.29.12(1883.10.1), hoz. Saratov viloyati, RF — 1945.23.2, Moskva] — rus yozuvçisi, jamoat arbobi. SSSR FA akad. (1939). Peterburg Texnologiya intida öqigan (1901—07). 1918—23 y.larda Parijda yaşagan. Ilk töplami — «Lirika» (1907). «Ğalati odamlar» nasriy töplami (1911) va «Oqsoq boy» (1912) romanida zodagonlar hayoti aks etgan. «Aelita» (1922—23) va «Injener Garinning mö'jizasi» (1925— 27) ilmiy-fantastik romanlari bor. «Sarsonlik — sargardonlikda» trilogiyasi («Opasingillar», 1922; «Ön sakkizinçi yil», 1927—28; «Bulutli tong», 1924—41) rus ziyolilari haqida. «Uluğ Pyotr» tarixiy romani (1kitob, 192930; 2kitob, 193334; 3kitob tugallanmagan)da Pyotr I zamonining ijtimoiytarixiy vokealari aks etgan. T. şu mavzuda pyesa (1934— 1938) va kinossenariylar ham yozgan. Italyan folklori motivlari asosida «Oltin kalit yoki Buratinoning boşidan keçirganlari» kitobi (1936) bolalarga bağişlangan. 2jahon uruşining boşlanişi bilan aksar rus, ukrain va belorus yozuvçilari qatori, T. ham 1941 y. noyab.da Toşkentga kelgan. U şu yerda «Ivan Grozniy» dilogiyasining 1-qismini tugatib, uşbu dilogiyaning 2qismi «Maşaqqatli yillar» (1942)ni va «Yovuz kuç» pyesasini yozgan. «Buyuk Pyotr» romani va «Sarsonlik — sargardonlikda» trilogiyasiga esa sayqal bergan. Şuningdek, sovet axborot agentligining muxbiri sifatida markaziy va respublika gaz.lari uçun, jumladan, özbek xalqining uruş yillaridagi hayotiga bağişlangan publitsistik maqolalar yozgan. Şu yillarda Özbekistondagi adabiy hayotda faol iştirok etgan. Oybek, Hamid Olimjon, Şayxzoda, Izzat Sulton, Yaşin va b. bilan ijodiy aloqada bölgan.
As: Rus xalq ertaklari, T., 1951; Hikoyalar, T., 1954; Sarsonlik — sargardonlikda [trilogiya], T., 1949—53; Oltin kalit yoki Buratinoning boşidan keçirganlari, T., 1955; Injener Garinning mö'jizasi [roman], T., 1961; Aelita [ilmiyfantastik roman], T., 1982, Uluğ Pyotr |roman], 12kitob, T., 1973-74.
Ad.: Vekeler I. I ., Aleksey Nikolayeviç Tolstoy. Jiznenniy i tvorçeskiy put, L., 1948; Petelin V. V., Sudba xudojnika. Jizn, liçnost, tvorçestvo A. N. Tolstogo, M., 1982.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОЛСТОЙ Алексей Николаевич [1882.29.12(1883.10.1), ҳоз. Саратов вилояти, РФ — 1945.23.2, Москва] — рус ёзувчиси, жамоат арбоби. СССР ФА акад. (1939). Петербург Технология интида ўқиган (1901—07). 1918—23 й.ларда Парижда яшаган. Илк тўплами — «Лирика» (1907). «Ғалати одамлар» насрий тўплами (1911) ва «Оқсоқ бой» (1912) романида зодагонлар ҳаёти акс этган. «Аэлита» (1922—23) ва «Инженер Гариннинг мўъжизаси» (1925— 27) илмий-фантастик романлари бор. «Сарсонлик — саргардонликда» трилогияси («Опасингиллар», 1922; «Ўн саккизинчи йил», 1927—28; «Булутли тонг», 1924—41) рус зиёлилари ҳақида. «Улуғ Пётр» тарихий романи (1китоб, 192930; 2китоб, 193334; 3китоб тугалланмаган)да Пётр I замонининг ижтимоийтарихий вокеалари акс этган. Т. шу мавзуда пьеса (1934— 1938) ва киносценарийлар ҳам ёзган. Итальян фольклори мотивлари асосида «Олтин калит ёки Буратинонинг бошидан кечирганлари» китоби (1936) болаларга бағишланган. 2жаҳон урушининг бошланиши билан аксар рус, украин ва белорус ёзувчилари қатори, Т. ҳам 1941 й. нояб.да Тошкентга келган. У шу ерда «Иван Грозний» дилогиясининг 1-қисмини тугатиб, ушбу дилогиянинг 2қисми «Машаққатли йиллар» (1942)ни ва «Ёвуз куч» пьесасини ёзган. «Буюк Пётр» романи ва «Сарсонлик — саргардонликда» трилогиясига эса сайқал берган. Шунингдек, совет ахборот агентлигининг мухбири сифатида марказий ва республика газ.лари учун, жумладан, ўзбек халқининг уруш йилларидаги ҳаётига бағишланган публицистик мақолалар ёзган. Шу йилларда Ўзбекистондаги адабий ҳаётда фаол иштирок этган. Ойбек, Ҳамид Олимжон, Шайхзода, Иззат Султон, Яшин ва б. билан ижодий алоқада бўлган.
Ас: Рус халқ эртаклари, Т., 1951; Ҳикоялар, Т., 1954; Сарсонлик — саргардонликда [трилогия], Т., 1949—53; Олтин калит ёки Буратинонинг бошидан кечирганлари, Т., 1955; Инженер Гариннинг мўъжизаси [роман], Т., 1961; Аэлита [илмийфантастик роман], Т., 1982, Улуғ Пётр |роман], 12китоб, Т., 1973-74.
Ад.: Векелер И. И ., Алексей Николаевич Толстой. Жизненный и творческий путь, Л., 1948; Петелин В. В., Судьба художника. Жизнь, личность, творчество А. Н. Толстого, М., 1982.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.