Tomas Alva Edison
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18-b. — ziyouz.com
Edison Tomas Alva (1847.11.2, Maylan, Ogayo ştati — 1931.17.10, UestOrinj, NyuJersi ştati) — elektrotexnika sohasidagi amerikalik ixtiroçi va yirik elektrotexnika kompaniyalari egasi. Dastlab (12 yoşidan) gazeta tarqatuvçi, keyin telegrafçi bölib işlagan. 1868 yildan ixtiroçilik bilan şuğullangan. Axborotlarni (birja kurslarini) tele graf orqali uzatiş asbobini loyihalagan, köp karrali telegraflaş böyiça işlagan, yozuv maşinkasini takomillaştirgan, fonograf ixtiro qilgan (1877), çöğlanma lampani yaratgan va A. Bell telefonini takomillaştirgan (1879). Elektr bilan yoritiş tizimini işlab çiqqan, elektr energiyasi bilan ta'minlaşni markazlaştiriş ustida işlagan. Kinotexnika, t.y., kon va quriliş işlarida, kimyo va boşqalar sohalarga doir loyihalari bilan qatnaşgan. E. loyihasi böyiça Nyu-Yorkda dunyodagi birinçi umumfoydalaniladigan özgarmas tok elektr st-yasi qurilgan (1882). E. effekti deb atalgan termoion emissiyani kuzatgan (1883). Nobel mukofoti laureati (1915).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭДИСОН Томас Алва (1847.11.2, Майлан, Огайо штати — 1931.17.10, УэстОринж, НьюЖерси штати) — электротехника соҳасидаги америкалик ихтирочи ва йирик электротехника компаниялари эгаси. Дастлаб (12 ёшидан) газета тарқатувчи, кейин телеграфчи бўлиб ишлаган. 1868 йилдан ихтирочилик билан шуғулланган. Ахборотларни (биржа курсларини) теле граф орқали узатиш асбобини лойиҳалаган, кўп каррали телеграфлаш бўйича ишлаган, ёзув машинкасини такомиллаштирган, фонограф ихтиро қилган (1877), чўғланма лампани яратган ва А. Белл телефонини такомиллаштирган (1879). Электр билан ёритиш тизимини ишлаб чиққан, электр энергияси билан таъминлашни марказлаштириш устида ишлаган. Кинотехника, т.й., кон ва қурилиш ишларида, кимё ва бошқалар соҳаларга доир лойиҳалари билан қатнашган. Э. лойиҳаси бўйича Нью-Йоркда дунёдаги биринчи умумфойдаланиладиган ўзгармас ток электр ст-яси қурилган (1882). Э. эффекти деб аталган термоион эмиссияни кузатган (1883). Нобель мукофоти лауреати (1915).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.