Tomdi tumani

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 485-b. — ziyouz.com

Tomdi tumani - Navoiy viloyatidagi tuman. 1927 y. 3 iyulda taşkil etilgan. Jandan Konimex, Nurota tumanlari, şimdan Qozoğistonning Qizilörda, şarqsan Janubiy Qozoğiston viloyatlari, jan.şarqdan Jizzax viloyati, ğarbdan Uçquduq tumani bilan çegaradoş. Mayd. 42,4 ming km2. Aholisi 26,4 ming kişi (2004). Tumanda 7 qişloq fuqarolar yiğini (Keregetov, Koriz, Oqquduq, Oqtov, Sökitti, Tomdibuloq, Şeli) bor. Tuman markazi — Tomdibuloq qişloği.

Tabiati. Tuman hududi Kizilkum çölida joylaşgan. Qad. paleozoy (gersin) past toğlari — Tomditov, Oqtov, Oltintov, Yetimtoğ, Quyuqtov, Öğiz, Bökantov, Bökanmerey, Uliqizil, Jamanqizil daştlari, toğ etaklarida buloklar (Tomdi, Jinğildi va b.) bor. Toğlardan oltin qazib olinadi. Botiq köp (Mingbuloq — dengiz sathidan 12 m past). Toğlar atrofi tekislik, qator qum tepalari va közanak qumlar bor. Iqlimi keskin kontinental. Yanv. ning örtaça trasi —4,1°, eng past t-ra —31°. Iyulning örtaça trasi 30°, eng yuqori t-ra 40°. Yillik örtaça yoğin 108 mm. Daryo va köllar yöq. Tuproqlari qizil, qum tuproklar. Saksovul, kavrak, tuyaqorin, selin, rang, arpağon va b. ösadi. Oq quyruq (sayğoq), jayran, arxar, tulki, qobon, quyon, yumronqoziq, burgut, qarğa, kaltakesaklar, eçkemar, böğma ilonlar, kaklik va b. bor.

Aholisi, özbek, qozoq va qoraqalpoqlar, şuningdek, turkman, rus, tatar va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 0,6 kişi.

Xöjaligi. Q.x.ning asosi — yaylov çorvaçiligi. Asosan, qoraköl qöylari boqiladi. Tuya, ot ham köpaytirilmoqda. Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 1402 qoramol (şundan 710 sigir), 363,9 ming qöy va eçki, 3,5 ming ot, 2,5 ming tuya boqiladi (2003.) Tumanda 279 xöjalik yurituvçi subyektdan 7 şirkat, 47 fermer xöjaligi, 88 dehqon xöjaligi, 65 xususiy korxona va firma, 3 aksiyadorlik jamiyati, 4 mas'uliyati çeklangan jamiyat, 2 işlab çiqariş. kooperativi va b. faoliyat körsatadi (2003). Xöjaliklarning umumiy sonidan 245 tasi mikrofirma, 6 tasi kiçik 7 tasi örta va 21 tasi yirik korxonadir.

Tumanda 34 umumiy ta'lim maktabi, qişloq xöjaligi. kasbhunar kolleji mavjud (2004). 25 kutubxona, 11 klub muassasasi, 1 teatr, 2 muzey bor. Kasalxona, poliklinika, tuğruqxona, dorixonalar, qişloq vraçlik punktlari va b. tibbiy muassasalari faoliyat körsatadi.

T.t.dagi yirik qişloqlar orasida avtobuslar qatnaydi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТОМДИ ТУМАНИ - Навоий вилоятидаги туман. 1927 й. 3 июлда ташкил этилган. Жандан Конимех, Нурота туманлари, шимдан Қозоғистоннинг Қизилўрда, шарқцан Жанубий Қозоғистон вилоятлари, жан.шарқдан Жиззах вилояти, ғарбдан Учқудуқ тумани билан чегарадош. Майд. 42,4 минг км2. Аҳолиси 26,4 минг киши (2004). Туманда 7 қишлоқ фуқаролар йиғини (Керегетов, Кориз, Оққудуқ, Оқтов, Сўкитти, Томдибулоқ, Шели) бор. Туман маркази — Томдибулоқ қишлоғи.

Табиати. Туман ҳудуди Кизилкум чўлида жойлашган. Қад. палеозой (герцин) паст тоғлари — Томдитов, Оқтов, Олтинтов, Етимтоғ, Қуюқтов, Ўғиз, Бўкантов, Бўканмерей, Улиқизил, Жаманқизил даштлари, тоғ этакларида булоклар (Томди, Жинғилди ва б.) бор. Тоғлардан олтин қазиб олинади. Ботиқ кўп (Мингбулоқ — денгиз сатҳидан 12 м паст). Тоғлар атрофи текислик, қатор қум тепалари ва кўзанак қумлар бор. Иқлими кескин континентал. Янв. нинг ўртача траси —4,1°, энг паст т-ра —31°. Июлнинг ўртача траси 30°, энг юқори т-ра 40°. Йиллик ўртача ёғин 108 мм. Дарё ва кўллар йўқ. Тупроқлари қизил, қум тупроклар. Саксовул, каврак, туяқорин, селин, ранг, арпағон ва б. ўсади. Оқ қуйруқ (сайғоқ), жайран, архар, тулки, қобон, қуён, юмронқозиқ, бургут, қарға, калтакесаклар, эчкемар, бўғма илонлар, каклик ва б. бор.

Аҳолиси, ўзбек, қозоқ ва қорақалпоқлар, шунингдек, туркман, рус, татар ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 0,6 киши.

Хўжалиги. Қ.х.нинг асоси — яйлов чорвачилиги. Асосан, қоракўл қўйлари боқилади. Туя, от ҳам кўпайтирилмоқда. Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 1402 қорамол (шундан 710 сигир), 363,9 минг қўй ва эчки, 3,5 минг от, 2,5 минг туя боқилади (2003.) Туманда 279 хўжалик юритувчи субъектдан 7 ширкат, 47 фермер хўжалиги, 88 деҳқон хўжалиги, 65 хусусий корхона ва фирма, 3 акциядорлик жамияти, 4 масъулияти чекланган жамият, 2 ишлаб чиқариш. кооперативи ва б. фаолият кўрсатади (2003). Хўжаликларнинг умумий сонидан 245 таси микрофирма, 6 таси кичик 7 таси ўрта ва 21 таси йирик корхонадир.

Туманда 34 умумий таълим мактаби, қишлоқ хўжалиги. касбҳунар коллежи мавжуд (2004). 25 кутубхона, 11 клуб муассасаси, 1 театр, 2 музей бор. Касалхона, поликлиника, туғруқхона, дорихоналар, қишлоқ врачлик пунктлари ва б. тиббий муассасалари фаолият кўрсатади.

Т.т.даги йирик қишлоқлар орасида автобуслар қатнайди.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.