Tomditov
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 485–486-b. — ziyouz.com
Tomditov — Markaziy Qizilqumdagi toğ, deyarli kenglik böylab çözilgan. Şuvoqtov, Oqtov, Buzduastov, Muruntov, Qoratov kabi tizmalardan iborat. Bulardan eng balandi Oqtov tizmasi. Suvayirğiç qismida (Oqtov) tekislangan yuzalar bor, yon bağirlari tik, vaqtinça suv oquvçi qisqa, ba'zida dara şaklidagi özanlar bilan kesilgan etaklari tizmalardan yemirilib tuşgan şleyf yotqiziqlari bilan krplangan. Gorst — antiklinal strukturaga ega. Turon plitasining gersin burmalanişi davrida şakllangan poydevorining yer yuzasiga çiqib qolgan va yangi tektonik harakatlar ta'sirida kötarilgan qismi burmalangan va metamorfizlaşgan paleozoy davri slanets, ohaktoş, dolomit, granitlaridan tuzilgan. Ikdimi keskin kontinental, quruq va issiq. Yillik örtaça t-ra 19°, yanv.ning örtaça trasi —3,6°, eng past t-ra —33° gaça, iyulniki 27—30°, eng yuqori t-ra 46—48° ga kötariladi. T.ning yon bağirlari va etaklarida böz, qönğir, qumli çöl tuproklarida asosan, şuvoq, boyaliç, arpağon va b. ösimliklar ösadi. Ulardan yaylov sifatida foydalaniladi. T.da ohaktoş, marmar, boksit, oltin va b. qazilma boyliklar oçilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОМДИТОВ — Марказий Қизилқумдаги тоғ, деярли кенглик бўйлаб чўзилган. Шувоқтов, Оқтов, Буздуастов, Мурунтов, Қоратов каби тизмалардан иборат. Булардан энг баланди Оқтов тизмаси. Сувайирғич қисмида (Оқтов) текисланган юзалар бор, ён бағирлари тик, вақтинча сув оқувчи қисқа, баъзида дара шаклидаги ўзанлар билан кесилган этаклари тизмалардан емирилиб тушган шлейф ётқизиқлари билан крпланган. Горст — антиклиналь структурага эга. Турон плитасининг герцин бурмаланиши даврида шаклланган пойдеворининг ер юзасига чиқиб қолган ва янги тектоник ҳаракатлар таъсирида кўтарилган қисми бурмаланган ва метаморфизлашган палеозой даври сланец, оҳактош, доломит, гранитларидан тузилган. Икдими кескин континентал, қуруқ ва иссиқ. Йиллик ўртача т-ра 19°, янв.нинг ўртача траси —3,6°, энг паст т-ра —33° гача, июлники 27—30°, энг юқори т-ра 46—48° га кўтарилади. Т.нинг ён бағирлари ва этакларида бўз, қўнғир, қумли чўл тупрокларида асосан, шувоқ, боялич, арпағон ва б. ўсимликлар ўсади. Улардан яйлов сифатида фойдаланилади. Т.да оҳактош, мармар, боксит, олтин ва б. қазилма бойликлар очилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.